Συνέντευξη ⥤ Έφη Σίμου, PhD, Τομέας Επιδημιολογίας και Βιοστατιστικής, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

0

Είναι γεγονός ότι για τους περισσότερους ανθρώπους η αλήθεια είναι ουσιαστικά αυτό που διαβάζουν στις ιστοσελίδες, στις εφημερίδες, ή παρακολουθούν στα δελτία ειδήσεων” αναφέρει χαρακτηριστικά στο νέο της βιβλίο η συγγραφέας, η οποία αποκωδικοποιεί τον τρόπο με τον οποίο μια είδηση όπως για π.χ. μια επιδημία παρουσιαζόμενη με έναν συγκεκριμένο τρόπο από τα ΜΜΕ μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες καταστάσεις.

Αγαπητή κυρία Σίμου, διαβάζοντας το νέο σας βιβλίο με τίτλο «Ενημέρωση Υψηλού Κινδύνου – Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, Κίνδυνος και Δημόσια Υγεία» συνειδητοποίησα ότι η συγγραφική σας αυτή προσπάθεια έρχεται να αλλάξει τα μέχρι τώρα δεδομένα, σχετικά με την ενημέρωση του κόσμου σε θέματα υγείας από τα ΜΜΕ. Τι σας οδήγησε στη συγγραφή αυτού του βιβλίου;

Δεν θα αποτελούσε επιστημονική πρωτοτυπία, ούτε ιδιαίτερη φιλοσοφική αναζήτηση, αν έλεγα ότι ο άνθρωπος έχει βαθιά μέσα του ριζωμένο το συναίσθημα του φόβου για το θάνατο και ότι όλοι μας αναζητούμε την ασφάλεια. Η επιστήμη υφίσταται για να απομακρύνει την πιθανότητα του θανάτου για όσο το δυνατό μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και να αμβλύνει με τα επιτεύγματα της, την αβεβαιότητα της ανθρώπινης υπόστασης. Η τεχνολογική πρόοδος έχει νόημα όταν καθιστά τα πράγματα εύκολα και κατανοητά. Κατά την διάρκεια της ερευνητικής μου ενασχόλησης με την επιδημιολογία ήθελα να διαπιστώσω, σε ποιο βαθμό και με ποιο πρότυπο, οι επιστημονικές ανακαλύψεις στον τομέα της ιατρικής έρευνας διαχέονται στον πληθυσμό και αν διευκολύνουν πρακτικά την καθημερινότητα του και πολύ περισσότερο αν βελτιώνουν και προστατεύουν την υγεία του. Τα ΜΜΕ με την ραγδαία εξέλιξης της τεχνολογίας έχουν αναχθεί σε θεμελιώδη παράγοντα μαζικής ενημέρωσης του πληθυσμού για όλα τα θέματα και φυσικά για την υγεία. Ήθελα λοιπόν να διαπιστώσω, αν τα ΜΜΕ αποτελούν σύμμαχο του πολίτη στον τομέα της ιατρικής ενημέρωσης.

Πιστεύετε ότι ο ρόλος των ΜΜΕ είναι να δημιουργήσουν μια κοινωνία, η οποία θα διέπεται από πανικό και φόβο. Ποιος εκτιμάτε ότι είναι ο σκοπός της τρομολαγνίας, που παρουσιάζουν συνεχώς, κυρίως σε θέματα υγείας;

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή και θα μεροληπτούσα, αν δεν συνυπολόγιζα στην απάντηση την ίδια την φύση των ΜΜΕ. Τα ΜΜΕ, εκτός από κοινωνικός θεσμός, που διέπεται από ιδεολογικούς προσανατολισμούς, κυρίως σήμερα, περισσότερο από ποτέ, είναι επιχειρήσεις. Ως επιχειρηματικοί οργανισμοί δρουν υπό την πίεση ποικίλων παραγόντων ισχύος, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται πελάτες, ανταγωνιστές, εξουσίες, ειδικοί και το κοινό. Σε αυτούς μπορούμε να προσθέσουμε τους επενδυτές, τους ιδιοκτήτες και άλλους κοινωνικούς θεσμούς.

Ενώ ο βαθμός ισχύος κάθε παράγοντα ποικίλει ανάλογα με τη φύση του, η γενική κατάσταση ενός επικοινωνιακού οργανισμού είναι αυτή της συνεχούς πίεσης και σύγκρουσης, η οποία συχνά επιβαρύνεται από την ανάγκη παραγωγής των μηνυμάτων του, στο πλαίσιο περιοριστικών προθεσμιών.

Ο «παράγοντας» κίνδυνος έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας είδησης, που μπορεί να γίνει πρωτοσέλιδο, τρομοκρατώντας παράλληλα το κοινό. Συνοδευόμενη, πολλές φορές, από ανακρίβειες, διαπλεκόμενα οικονομικά συμφέροντα, μέλη της κυβέρνησης και υπηρεσιών ασφαλείας, διακεκριμένους επιστήμονες και θεωρίες συνομωσίας, προσφέρει την κατάλληλη τροφή στους δημοσιογράφους για να παρουσιάσουν μια άκρως ενδιαφέρουσα ιστορία. Ο συνδυασμός του κινδύνου με τη συνομωσιολογία φέρνει ακροαματικότητα, τηλεθέαση, κάνει τους διαδικτυακούς τόπους δημοφιλείς, πουλά φύλα και τελικά φέρνει διαφημίσεις και κέρδη στους οργανισμούς των ΜΜΕ. Η ρητορική της καταστροφολογίας είναι πολύ προσφιλής και εύκολα αναπαραγώγιμη στα ΜΜΕ, το κλίμα κινδύνου, προκαλεί το ενδιαφέρον του κοινού και επομένως δημιουργείται έντεχνα και διοχετεύεται στην λαϊκή κατανάλωση. Το δημόσιο ενδιαφέρον για τους κινδύνους πολλαπλασιάζεται από το ενδιαφέρον των ΜΜΕ και με την οπτικοποίηση των σεναρίων καταστροφής, που αποτελεί προσφιλές θέμα για πολλές κινηματογραφικές ταινίες. Για παράδειγμα, οι δραματοποιημένες εικόνες εκατομμυρίων ανθρώπων, που κυκλοφορούν με μάσκες σε πολλές δραστηριότητες του καθημερινού κοινωνικού τους βίου, οι οδηγίες για αποφυγή συνωστισμού και επομένως κοινωνικού συγχρωτισμού σε πολλούς δημόσιους χώρους εκδηλώσεων, (θέατρα, αίθουσες κινηματογραφικών προβολών) και τα σχολεία, πλοία, αεροπλάνα και ξενοδοχεία σε καραντίνα, αποτελούν την καλύτερη εικόνα για αποτύπωση στη συλλογική μνήμη του πανικού και του τρόμου.

Στα τόσο σημαντικά ζητήματα, που αναπτύσσετε στο βιβλίο σας, ιχνηλατώ σημάδια μιας προσπάθειας να επισημάνετε τον σημαντικό ρόλο, που μπορούν να παίξουν οι επιστήμονες στην εκλαΐκευση και διασπορά της επιστημονικής γνώσης προς τον κόσμο, προκειμένου να μεταφέρουν την αλήθεια σε θέματα και καταστάσεις, που αφορούν την υγεία. Πιστεύετε ότι η επιστημονική κοινότητα αντιμετωπίζει με σύγχυση τον ουσιαστικό ρόλο της και γίνεται, ενδεχομένως, βορά των ΜΜΕ;

Μέχρι τον περασμένο αιώνα ο γιατρός είχε στην διάθεσή τoυ ελάχιστα μέσα, πέρα από τα χέρια, τα μάτια και την ικανότητα της ακοής του, προκειμένου να προσδιορίσει την παρουσία και τη σοβαρότητα μιας ασθένειας. Σήμερα μπορεί να υπολογίζει στη βοήθεια φοβερά εκλεπτυσμένων μηχανημάτων, τα οποία εισχωρούν μέχρι τα μύχια του ζωντανού κυττάρου. Η ανάπτυξη της ιατρικής επιστήμης και, πολύ περισσότερο, της ιατρικής πρακτικής με την πληθώρα των ιατρικών ειδικοτήτων διεύρυναν τον κοινωνικό ρόλο και τη σημασία της ιατρικής, επιτρέποντας συγχρόνως τη διείσδυσή της σε όλο το φάσμα των κοινωνικών σχέσεων. Όμως η επιστήμη και κυρίως οι επιστημονικές μέθοδοι είναι εξ’ ορισμού αντιφατικές. Όλοι οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι τα συμπεράσματα της επιστημονικής έρευνας σπανίως εκφέρονται με απόλυτη βεβαιότητα, ότι ο ορισμός της υγιούς επιστήμης είναι η παρουσία ενός γόνιμου διαλόγου και ότι αποτελεί συνήθη επιστημονική πρακτική τα περισσότερα αποτελέσματα να εκφέρονται με ένα ποσοστό αβεβαιότητας, το οποίο προσφέρει αρκετά περιθώρια διαλόγου.

Πράγματι, η επιστήμη είναι πολυσύνθετη, περιέχει δύσκολους επιστημονικούς όρους και είναι γεμάτη από αβεβαιότητες και σπανίως προσφέρει σαφείς και ακαριαίες απαντήσεις στο κοινό, σχετικά με τον αν κάτι είναι ασφαλές. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι ο επιστημονικός κόσμος κατά καιρούς έχει δοκιμαστεί από θέματα επιστημονικής δεοντολογίας, όπως μεθόδευση των αποτελεσμάτων, πλαστά δεδομένα, λογοκλοπή. Ο μέσος άνθρωπος, που παρακολουθεί τις εξελίξεις, νιώθει ανασφάλεια και μπερδεύεται από την αβεβαιότητα των επιστημονικών συμπερασμάτων, ενώ του είναι πρακτικά αδύνατο να οδηγηθεί στα ίδια, με τους επιστήμονες, συμπεράσματα. Τα ΜΜΕ σπανίως διαθέτουν κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, ώστε να εντοπίζουν αντίστοιχες περιπτώσεις. Το αποτέλεσμα είναι ότι συχνά βλέπουν τα φώτα της δημοσιότητας έρευνες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από μεθοδολογικά και δεοντολογικά προβλήματα, τα οποία ποτέ δεν φιλτράρονται και τελικά δημοσιεύονται ως έχουν. Στην περίπτωση της γρίπης Η1Ν1 οι επιστήμονες δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα μοντέλο, που θα προέβλεπε με ασφάλεια το αποτέλεσμα. Η ασάφεια και η επιστημονική αβεβαιότητα έβλαψε σοβαρά τη δημόσια υγεία, τους κρατικούς προϋπολογισμούς και την παγκόσμια οικονομία.

Κυρία Σίμου, στο βιβλίο σας θέτετε μία σημαντικότατη ερώτηση, που αφορά το κατά πόσο πρέπει να θυσιάζονται οι ατομικές ελευθερίες στο βωμό του συλλογικού κοινωνικού οφέλους και της δημόσιας υγείας. Πιστεύετε ότι η απάντηση είναι προφανής για όλους. Μήπως τα κάθε είδους συμφέροντα δημιουργούν μια νέα αντίληψη για το τι εννοούν «κοινωνικό όφελος»;

Η προσπάθεια του κράτους να προστατεύσει την δημόσια υγεία περικλείει τον κίνδυνο να οδηγήσει σε εξαφάνιση της ιδιωτικής σφαίρας των πολιτών με τις αντίστοιχες επιδράσεις, που μπορεί να επιφέρει αυτό στην κοινωνική τους ζωή. Πολλές φορές η αντιμετώπιση ενός σημαντικού δημοσίου κινδύνου, όπως είναι ένας βιολογικός παράγοντας, παραγκωνίζει τις συνήθεις δημοκρατικές διαδικασίες και τα προσωπικά δεδομένα, η καταπάτηση των οποίων σε κάθε άλλη περίπτωση θα προκαλούσε κύματα αντιδράσεων και κινητοποιήσεων για την προάσπιση του «δικαιώματος στην ασθένεια». Στο παρελθόν κατά τη διάρκεια επιδημιών, όπως ο τύφος, ή η χολέρα, ο φόβος και η άνευ όρων παράδοση στην επιδημία οδήγησε πολλές φορές σε μοναδικό κλίμα καταστολής στην πόλη και η επιβολή καραντίνας στα σπίτια των θυμάτων κατέληξε πολλές φορές και σε ενταφιασμό των οικείων τους. Το ρίσκο, που στην πραγματικότητα σημαίνει απλώς έναν ενδεχόμενο κίνδυνο, εξυπηρετεί τις ανάγκες της νέας παγκοσμιοποιημένης κουλτούρας του κινδύνου, δημιουργώντας μια νέα «ηθική», που θα μπορούσε, ίσως με κάποια υπερβολή, να παραλληλιστεί με εκείνη της τρομοκρατίας, σε ότι αφορά την επιβολή νέας τάξης πραγμάτων σε θέματα ασφάλειας, παρακολούθησης του ιδιωτικού βίου και άρσης των προσωπικών δεδομένων των πολιτών και την αντίστοιχη της οικονομικής κρίσης, που κατατάσσει τον κόσμο σε χώρες υψηλού, ή χαμηλού κινδύνου, από άποψη κατάρρευσης των οικονομιών και επέλευσης ανασφάλειας και κινδύνου για το μέλλον και την επιβίωση, λόγω της παρατεταμένης ανεργίας και της φτώχειας.

Ενημέρωση υψηλού κινδύνου / Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, Κίνδυνος και Δημόσια Υγεία

Product168.Photo1.500x500

Περίληψη

Το ξέσπασμα αναρίθμητων κινδύνων που απειλούν την ανθρώπινη ύπαρξη δεν έχει προηγούμενο και ο φόβος χρησιμοποιείται με πολλούς και «δημιουργικούς» τρόπους. Οι επτά σφραγίδες της Αποκάλυψης άνοιξαν. Τρομοκράτες επιτίθενται σε πολιτείες στην Αμερική, ο κίνδυνος της βιοτρομοκρατίας αναβιώνει, θανατηφόροι ιοί και τα στελέχη τους αρχίζουν να εξαπλώνονται επικίνδυνα σε διάφορες χώρες του κόσμου, βάζοντας σε κίνδυνο ολόκληρη την ανθρωπότητα, εμβόλια προκαλούν παράλυση, και τοξικά παράγωγα διαταράσσουν ανεπανόρθωτα τη διατροφική αλυσίδα. Ένας πρωτοεμφανιζόμενος ιός της γρίπης παρουσιάζεται με πολεμικά χρώματα. Είναι ο «εισβολέας» στα σπίτια μας που φέρνει τον «πόλεμο».

Ο κίνδυνος έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας είδησης, που μπορεί να γίνει πρωτοσέλιδο, τρομοκρατώντας παράλληλα το κοινό. Οι επιδημίες, ή επερχόμενες πανδημίες, μεταδίδονται ζωντανά από όλα τα μέρη του πλανήτη. Στο βωμό της προστασίας της δημόσιας υγείας, χιλιάδες πτηνά και χοίροι σφαγιάζονται. Οικονομίες χωρών πλήττονται ανεπανόρθωτα. Επιδημιολογικές ορολογίες, καθημερινότητα και οικονομική ανάπτυξη μπερδεύονται στον κόσμο των Μέσων Ενημέρωσης, όπου δημοσιογράφοι παρομοιάζουν το κραχ των αγορών της νοτιανατολικής Ασίας με την ασιατική γρίπη και τα τοξικά παράγωγα μολυσμένων τραπεζών με την μολυσματική επίδραση θανατηφόρων ιών. Είναι γεγονός ότι για τους περισσότερους ανθρώπους η αλήθεια είναι ουσιαστικά αυτό που διαβάζουν στις ιστοσελίδες, στις εφημερίδες, ή παρακολουθούν στα δελτία ειδήσεων.

Share.

About Author

Αρχισυντάκτρια

Comments are closed.