Έρπητας ζωστήρας: μια επώδυνη νόσος που μπορεί να προληφθεί

0

Χρήστος Λιονής, καθηγητής γενικής ιατρικής και πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Κρήτης

Ο έρπης ζωστήρας είναι μια νόσος που χρειάζεται την προσοχή μας, εξαιτίας της επίδρασης που έχει στην ποιότητα ζωής και στο κόστος των υπηρεσιών υγείας.  Προκαλείται από τον ιό ανεμευλογιάς-έρπητα ζωστήρα, ο οποίος προσβάλει τον ανθρώπινο οργανισμό με μεγάλη συχνότητα κατά την παιδική ηλικία, όπου και εκδηλώνεται ως ανεμευλογιά. Ο ιός παραμένει σε λανθάνουσα μορφή στο νευρικό σύστημα και μπορεί να επανεργοποιηθεί στη διάρκεια της ζωής του ατόμου, συχνότερα μετά την ηλικία των 50 ετών, οδηγώντας στην εμφάνιση του έρπητα ζωστήρα.

Πώς «ενεργοποιείται» ο ιός αυτός και γιατί νοσούν ορισμένα άτομα και άλλα όχι; Η απάντηση βρίσκεται στο ανοσοποιητικό σύστημα και στους παράγοντες που επηρεάζουν την ανοσία του οργανισμού, ανάμεσα στους οποίους είναι και η γήρανση. Η πρόοδος της ηλικίας και η εμφάνιση χρονίων νοσημάτων, όπως καρδιοαναπνευστική νόσος και σακχαρώδης διαβήτης, επηρεάζει αρνητικά την ανοσολογική κατάσταση του οργανισμού και αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης του έρπητα ζωστήρα.
Στη συμπτωματολογία της νόσου εμπλέκεται το νευρικό σύστημα και το δέρμα. Στο δέρμα αναπτύσσεται το τυπικό με χαρακτηριστικές φυσαλίδες εξάνθημα, ενώ από το νευρικό σύστημα αναπτύσσεται ο χαρακτηριστικός νευροπαθητικός πόνος. Το εξάνθημα εκδηλώνεται κατά μήκος του θώρακα, της κοιλιάς ή σπανιότερα του προσώπου, με ζωνοειδή κατανομή και εκτείνεται συνήθως μονόπλευρα. Αίσθημα καύσου και κνησμού συνοδεύει συχνά το εξάνθημα προκαλώντας γενικότερη δυσφορία στην περιοχή.

Ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί και πριν την εμφάνιση του εξανθήματος και αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στην έγκαιρη διάγνωση της νόσου. Ο πόνος επιδεινώνεται προοδευτικά και συνήθως παραμένει για διάστημα 2-4 εβδομάδων μέχρι την εξαφάνιση του εξανθήματος. Η συνέχιση του πόνου μετά την εξαφάνιση του εξανθήματος, που μπορεί να διαρκέσει από μήνες ή σπάνια και χρόνια, αποτελεί τη γνωστή μας μεθερπητική νευραλγία.

Περίπου το 25% των ασθενών ηλικίας άνω των 50 ετών αναμένεται να αναπτύξουν μεθερπητική νευραλγία και το ποσοστό αυτό μπορεί να φθάσει στο 50% σε ασθενείς άνω των 70 ετών. (Gauthier et al. Epidemiology and Infection 2009, 137(01): 38-47). Παρόμοια είναι και η εικόνα η σχετική με τη συχνότητα της νόσου σε ασθενείς της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας που μελετήθηκαν στην Κρήτη, όπου η ετήσια συχνότητα του έρπητα ζωστήρα σε άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών υπολογίστηκε σε 14/10,000 και η συχνότητα της μεθερπητικής νευραλγίας σε 6/10,000 (Lionis et al. BMC Family Practice 2011, 12: 136).
Ο πόνος που προκαλεί η μεθερπητική νευραλγία είναι εξουθενωτικός, επιδεινώνοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής του ασθενή. Χαρακτηριστικό της νόσου είναι η εμφάνιση διαλείποντος αισθήματος έντονου πόνου και ιδιαίτερο γνώρισμα της η «αλλοδυνία», δηλαδή η πρόκληση πόνου από ένα φυσιολογικό μη επώδυνο ερέθισμα.
Η επίδραση της μεθερπητικής νευραλγίας στον τρόπο ζωής των ασθενών είναι τόσο σημαντική που οδηγεί συχνά σε αποχή από την επαγγελματική δραστηριότητα, αδυναμία επιτέλεσης καθημερινών και απλών δραστηριοτήτων, ενώ συχνά συνοδεύεται  από κατάθλιψη, άγχος  και κοινωνική απομόνωση (Lionis et al. BMC Family Practice 2011, 12: 136).
Καθίσταται σαφές ότι κάθε ενήλικας που έχει προσβληθεί από τον ιό της ανεμευλογιάς, βρίσκεται σε κίνδυνο εκδήλωσης έρπητα ζωστήρα, κυρίως σε άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών. Έτσι, περισσότεροι από 1,7 εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από έρπητα ζωστήρα στην Ευρώπη, με  τη συχνότητα της νόσου να  αναμένεται να αυξηθεί τις επόμενες δεκαετίες λόγω της δημογραφικής γήρανσης.
Η επιστημονική κοινότητα έχει αναγνωρίσει τη σοβαρότατα της νόσησης από έρπητα ζωστήρα αλλά και την αναγκαιότητα αποτελεσματικής αντιμετώπισης, με έμφαση κυρίως στην πρόληψη της νόσου. Είναι γνωστό ότι συχνά η διάγνωση της νόσου δε γίνεται έγκαιρα, ότι η φαρμακευτική αγωγή αργεί να χορηγηθεί και ότι κάθε οργανισμός απαντά διαφορετικά σε αυτήν. Φυσικά για τον πόνο δεν υπάρχει θεραπεία εκλογής, ενώ και η αντιμετώπιση του βασίζεται στη χορήγηση συνδυασμού φαρμάκων με συχνές αλλαγές στη σύνθεση του σχήματος και με αυξημένο κίνδυνο παρενεργειών στα νεφρά, στο πεπτικό και κυκλοφορικό σύστημα.

shutterstock_145714082Όλα τα παραπάνω οδήγησαν την επιστημονική κοινότητα στην ανάπτυξη εμβολίου έναντι του έρπητα ζωστήρα και της μεθερπητικής νευραλγίας που βασίστηκε σε καλά σχεδιασμένες μελέτες. Το εμβόλιο αποτελείται από ζώντες εξασθενημένους ιούς και χορηγείται σε σχήμα μιας δόσης. Η κλινική αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια του εμβολίου εξετάσθηκε μέσα από ένα κλινικό πρόγραμμα ανάπτυξης του (Oxman et al, The New England Journal of Medicine 2005, 352(22): 2271-2284). Επιπρόσθετα, αξιολογήθηκε η ασφάλεια του εμβολίου και αναδείχθηκε ένα πολύ καλό προφίλ ανοχής και ασφάλειας, όπως υποστηρίζεται από τα κλινικά δεδομένα που έχουν προκύψει από μελέτη 32.000 εμβολιασμένων ατόμων, καθώς και από την κλινική εμπειρία μετά την κυκλοφορία του εμβολίου και τη διανομή 21 εκατομμύρια δόσεων σε παγκόσμιο επίπεδο από το 2006 έως σήμερα.

Το εμβόλιο έναντι του έρπητα ζωστήρα έλαβε άδεια κυκλοφορίας και στην Ελλάδα αποσκοπώντας στην πρόληψη του έρπητα ζωστήρα και της μεθερπητικής νευραλγίας. Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού, συστήνεται να εμβολιαστούν όλοι οι ενήλικες ηλικίας μεγαλύτερης των 60 ετών με ή χωρίς υποκείμενα νοσήματα (πλην ανοσοκαταστολής), ανεξαρτήτως προηγουμένου επεισοδίου έρπητα ζωστήρα. Για την προαναφερθείσα ομάδα του πληθυσμού, ο εμβολιασμός με Zostavax είναι δωρεάν, καθώς καλύπτεται από τα ασφαλιστικά ταμεία.

Share.

About Author

Comments are closed.