Η τέχνη του βιτρώ

0

Tη δημιουργία του γυαλιού την οφείλουμε στους αρχαίους Αιγύπτιους, οι οποίοι επεξεργάζονταν το γυαλί με επιδέξιους τρόπους και ότι οι Άραβες έφτιαξαν τα πρώτα τζαμιλίκια, τα οποία ήταν συνδεδεμένα με γύψο, ενισχυμένο με φυτικές ίνες και σίδερο. Πολύ αργότερα, όταν οι Φράγκοι ήρθαν στην περιοχή με αφορμή το «Άγιο Δισκοπότηρο», αντέγραψαν την τεχνική και την μετέφεραν στην Ευρώπη.

Vitrail_Chartres_210209_07

Από τους Άραβες, άλλωστε, λόγω και των εμπορικών σχέσεων, εμπνεύστηκαν οι μαστόροι στο Πήλιο, τη Σιάτιστα, την Καστοριά και άλλες πόλεις της κεντρικής και Β. Ελλάδας κι έφτιαξαν σε αρχοντικά τα περίφημα «υαλοστάσια», με καθαρό ελληνικό χαρακτήρα.

Chartres_-_Vitrail_de_la_Vie_de_Joseph

Οι Σταυροφόροι έφεραν στην Ευρώπη τα «υαλοστάσια», γύρω στον 10ο αιώνα και αμέσως επέφεραν μια επαναστατική καινοτομία, το μολύβι ως συνδετικό υλικό μεταξύ των κομματιών του γυαλιού. Ο ενισχυμένος γύψος ήταν πολύ παχύς, σαν συνδετικό υλικό των χρωματιστών γυαλιών και, παρόλο που οι Άραβες έκαναν «αραβουργήματα» μ’ αυτόν για να του δώσουν χάρη κι αλαφράδα, ήταν περιοριστικός στη δημιουργία κομψών παραστάσεων. Ο λόγος, που ήταν απαραίτητο κάποιο υλικό να συνδέει τα χρωματιστά, ή/και ζωγραφισμένα γυαλιά μεταξύ τους, ήταν ότι δεν μπορούσαν να παράγουν παρά μόνο μικρά κομμάτια γυαλιού.

Vitrail_Cathe¦Βdrale_d'Evreux_22_02_09_13      Graz_Leechkirche_20061105_adjusted

Στη διάρκεια του 20ού αιώνα, η τεχνολογία στα χέρια πρωτοπόρων, σαν τον Λούις Κόμφορτ Τίφανι, τον Τζον Λα Φαρτζ, τον Ουίλιαμ Μόρρις κι άλλους, απελευθέρωσε ολοκληρωτικά την τέχνη αυτή από στοιχεία όπως τα υλικά, οι τεχνικές, η φιλοσοφία και, γενικότερα, κάθε τι, που αποτελούσε μέρος της διαδικασίας, απεγκλωβίζοντας τα βιτρώ από ένα φορμαλισμό, που δεν άφηνε περιθώρια στην αυθεντική δημιουργία.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο τα μοντέρνα υλικά εισέβαλαν ορμητικά στο χώρο της διάφανης δημιουργίας, εντάσσοντας αυτή την τέχνη στον ευρύτερο χώρο της Art Glass. Έτσι, ατσάλι, μπετόν, ξύλο, πλεξιγκλάς, φάιμπεργκλας, οξέα, ψυχρά σμάλτα, ακτινογραφίες και φωτογραφικά φίλμ, ψηφιακά επεξεργασμένες διαφάνειες, beveled glass, αναγλυφοτυπίες, etching και αμμοβολές έγιναν, μεταξύ άλλων, τα υλικά και τα μέσα, που υπηρέτησαν αυτή την τέχνη.

Kapellenfenster_Ko¦Ιln_um_1340_KGM_paste

Υαλογραφία, κατά την Encyclopaedia Britannica, (Stained glass) είναι: «Χρωματισμένο γυαλί, που χρησιμοποιείται για να κατασκευάσει κανείς διακοσμημένα παράθυρα, ή άλλα αντικείμενα, τα οποία διαπερνά το φως». Επίσης, «Μια μορφή ζωγραφικής σε γυαλί, που επιτρέπει στο φως να το διαπερνά -αντίθετα με το σχέδιο, ή την ζωγραφική σε μια επιφάνεια, που αντανακλά το φως- το βιτρώ stained glass ξεχωρίζει από σχεδόν όλες τις άλλες μορφές τέχνης σε δύο διαστάσεις».

Vitrail_du_19e¦Αme_sie¦Αcle_Reims_020208_03

Η τέχνη αυτή καθιερώθηκε να λέγεται και Βιτρώ και συγγενεύει με τη ζωγραφική και τα ψηφιδωτά. Χαρακτηριστικά δείγματα υαλογραφίας αποτελούν οι πολύχρωμοι φεγγίτες των καθεδρικών ναών της Ευρώπης. Ως τεχνική, διαθέτει μακρά ιστορία, στη διάρκεια της οποίας επήλθαν σημαντικές διαφοροποιήσεις, τόσο ως προς την ίδια την τεχνική, όσο και ως προς την θεματολογία. Ειδικότερα, οι αλλαγές, που επέφερε η βιομηχανική επανάσταση του 19ου αιώνα, καθώς και οι κοινωνικές τριβές, που προέκυψαν, απομυθοποίησαν, μεταξύ άλλων, σε μεγάλο βαθμό και την πανάρχαιη αυτή τέχνη.

Lincoln_Cathedral_East_window

Τα πρώτα βιτρώ τα συναντάμε στους πρωτοχριστιανικούς ναούς της Ανατολής σε μεγάλα κομμάτια, τα οποία είναι ενσωματωμένα στον τοίχο του ναού. Τα πραγματικά βιτρώ, όμως, τα οποία δέθηκαν για πρώτη φορά με μολύβι εμφανίστηκαν στην βόρεια Γαλλία και στην Γερμανία τον 9ο αιώνα, ενώ η μεγάλη άνθιση του θα έρθει, όπως είπαμε, πολύ αργότερα, με την εξέλιξη της γοτθικής αρχιτεκτονικής και τα μεγάλα παράθυρα των ναών.

Vitrail_Cathe¦Βdrale_de_Moulins_160609_17

Τα παιχνίδια, που κάνει το φως περνώντας μέσα από τα χρωματιστά παράθυρα, η αλλαγή των τόνων, ανάλογα με την ώρα της ημέρας και την εποχή του χρόνου, ή τον καιρό, η εναλλαγή φωτός και σκιάς αναπτύσσουν μια ολοζώντανη σχέση των βιτρώ με την αρχιτεκτονική και τους ανθρώπους. Το κύριο είναι η δύναμη του χρώματος του γυαλιού. Η ζωγραφική χρησιμοποιείται μόνο για τον τονισμό λεπτομερειών. Εκείνη την εποχή τα συνεργεία των τεχνιτών βιτρώ γυρίζουν όλη την Ευρώπη και εγκαθίστανται στα εργοτάξια των ναών όπου υπάρχει δουλειά. Μόνο τον 14ο αιώνα με την Αναγέννηση θα δούμε εργαστήρια σε σταθερή βάση.

8438888912_c869ff7309_o

Σιγά-σιγά τα βιτρώ δε θα περιορίζονται μόνο στις εκκλησίες. Θα ακολουθήσουν την εξέλιξη της ζωγραφικής τέχνης, με αποκορύφωμα το 17ο και 18ο  αιώνα, όταν ταυτίζονται πια με τη ζωγραφική σε γυαλί. Έχει χαθεί πλέον η πρωτόγονη και καθαρή δύναμη του χρώματος.

Muzeum_Su+Γkowskich_-_Zabytkowy_Witraz¦Θ

Share.

About Author

Αρχισυντάκτρια

Leave A Reply

Comment moderation is enabled. Your comment may take some time to appear.