Αίτια της επιδημίας της παχυσαρκίας και η σύνδεση της με τον διαβήτη και τη νεφροπάθεια, Το κόστος για τους ασθενείς και για τα κράτη

0

Δημήτρης Βλαχάκος, M.D., καθηγητής παθολογίας-νεφρολογίας, υπεύθυνος Νεφρολογικής Μονάδας, Β’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Η παχυσαρκία είναι η αυξημένη εναπόθεση λίπους στον οργανισμό και δεν αποτελεί απλώς αισθητικό πρόβλημα, αλλά είναι μια πραγματική μάστιγα της εποχής μας, τόσο στις δυτικού τύπου κοινωνίες, όσο και στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Ορίζεται με βάση τον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), ο οποίος υπολογίζεται με τον τύπο:
ΔΜΣ= Βάρος σε Kgr / (ύψος σε cm)2

Όπως φαίνεται από τον πίνακα 1, παχύσαρκα ορίζονται τα άτομα με ΔΜΣ ≥ 30 Kgr/cm2 και διακρίνονται ανάλογα με το βαθμό βαρύτητας από την απλή μέχρι την κακοήθη παχυσαρκία.
Παρότι γενετικοί και ορμονικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν το σωματικό βάρος, εν τούτοις τα αίτια της παχυσαρκίας σχετίζονται άμεσα με το σύγχρονο τρόπο ζωής, δηλαδή την καθιστική ζωή και την αυξημένη πρόσληψη θερμίδων. Η μετακίνηση του πληθυσμού από τις αγροτικές περιοχές στις πόλεις, όπως έγινε τα τελευταία χρόνια στην Κίνα λόγω της αλματώδους εξέλιξης της, προκάλεσε αύξηση του βάρους του μετακινηθέντος πληθυσμού, σε σύγκριση με αυτούς που παρέμειναν σε αγροτικές περιοχές. Στις ΗΠΑ, παρόμοια, η παχυσαρκία παρατηρείται κυρίως στις Πολιτείες κατά μήκος των ακτών του Ατλαντικού και του Ειρηνικού Ωκεανού, όπου βρίσκονται οι βιομηχανικές περιοχές της χώρας και οι περισσότερες πόλεις και λιγότερο στις κεντρικές Πολιτείες, όπου οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με γεωργικές εργασίες. Στην Ελλάδα η σωματική δραστηριότητα των συμπατριωτών μας έχει μειωθεί δραματικά. Το 90% των ενηλίκων γυμνάζονται λιγότερο από δύο ώρες την εβδομάδα και το 37% δηλώνει, πως περπατά λιγότερο από δύο ώρες την εβδομάδα, την ώρα που οι ειδικοί συνιστούν να κινούμαστε τουλάχιστον 30 λεπτά ημερησίως. Η οικονομική ευμάρεια επέτρεψε στους ανθρώπους να σιτίζονται στα εστιατόρια και στα ταχυφαγεία, που μαγειρεύουν τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε λίπη, αλάτι και θερμίδες. Αντίθετα, μικρότερο ποσοστό του οικογενειακού προγραμματισμού κατευθύνεται στα παντοπωλεία και στα μανάβικα για φρέσκες τροφές, λαχανικά και φρούτα, που μαγειρεύονται στο σπίτι ελεγχόμενα και υγιεινά. Άλλωστε, στα πλαίσια του ανταγωνισμού, και το μέγεθος των μερίδων και ο όγκος των αναψυκτικών που σερβίρονται στα εστιατόρια, αυξήθηκε από πέντε έως 10 φορές σε σύγκριση με τα μεταπολεμικά χρόνια. Τέλος, οι διατροφικές συνήθειες άλλαξαν, ως συνέπεια διαταραχής της εν γένει συμπεριφοράς λόγω του αυξημένου στρες, της έλλειψης ύπνου και της κατάθλιψης, που βασανίζουν μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού.
Το κόστος της παχυσαρκίας είναι και κοινωνικό και οικονομικό, επιβαρύνοντας τον προϋπολογισμό του κάθε κράτους. Οι παχύσαρκοι έχουν χαμηλότερες επιδόσεις στο σχολείο, υποφέρουν από διακρίσεις και άνιση μεταχείριση στο χώρο εργασίας, έχουν ψυχοκοινωνικά προβλήματα και γενικά κακή ποιότητα ζωής. Οι οικονομικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας είναι δραματικές. Η παχυσαρκία κοστίζει δύο τρισεκατομμύρια δολάρια στην παγκόσμια οικονομία, σε άμεσα και έμμεσα κόστη. Άμεσα έξοδα υγείας είναι αυτά που σχετίζονται με την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, τα φαρμακευτικά έξοδα, τα νοσοκομειακά έξοδα, και την τυχόν κατ’ οίκον νοσηλεία. Τα έμμεσα έξοδα σχετίζονται με την νοσηρότητα και την θνησιμότητα και καθρεφτίζουν τους χαμένους μισθούς λόγω ασθενείας ή ανικανότητας και την απώλεια κερδών λόγω πρόωρου θανάτου. Στο Μεξικό μελετήθηκε το κόστος της παχυσαρκίας λόγω μειωμένης εργασιακής απόδοσης, απασχόλησης και εσόδων. Η ολική απώλεια εισοδήματος ήταν περίπου 200 εκατομμύρια δολάρια (147 εκ. ευρώ), υπήρχε απώλεια 7.300 θέσεων εργασίας και απώλεια εισοδημάτων από τους φόρους πάνω από 48 εκατομμύρια δολάρια (35,4 εκ. ευρώ). Στην Αγγλία, το 1998, το κόστος για νοσηλεία και αντιμετώπιση προβλημάτων σχετιζόμενων με την παχυσαρκία ανήλθε στο ποσό των 480 εκατομμυρίων λιρών, ενώ το 2007 αυξήθηκε στα 3,2 δις. Αντίστοιχα ποσά επιβαρύνουν οικονομικά όλα τα αναπτυσσόμενα κράτη.
Τα στοιχεία για την Ελλάδα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά.

Τα τελευταία στοιχεία του ΟΟΣΑ (2014) δείχνουν ότι στη χώρα μας 19,6% του ενήλικου πληθυσμού (18,5% των γυναικών και 17,7% των ανδρών) είναι παχύσαρκοι και 35,2% (30% των γυναικών και περισσότερο από το 40% των ανδρών) είναι υπέρβαροι.

pinakas01

Η παχυσαρκία αυξάνει με την ηλικία. Έτσι, όσον αφορά στις γυναίκες, στην ηλικία 18 – 24 ετών, το ποσοστό παχυσαρκίας είναι 3,2%, στην ηλικία 25 – 44 ετών είναι 9,2%, στην ηλικία 45 – 64 ετών είναι 24,6% και στην ηλικία 65 – 74 ετών είναι 32,4%. Αντίστοιχα στους άνδρες, στην ηλικία 18 – 24 ετών το ποσοστό παχυσαρκίας είναι 3,7%, στην ηλικία 25 – 44 ετών είναι 15,4%, στην ηλικία 45 – 64 ετών είναι 22,7% και στην ηλικία 65 – 74 ετών είναι 25,8%. Είναι τρομακτικό, εξ άλλου, πως η Ελλάδα έχει το υψηλότερο ποσοστό παιδικής παχυσαρκίας μεταξύ των χωρών της Ευρώπης.

Η παχυσαρκία αποτελεί παγκοσμίως τη δεύτερη, μετά το κάπνισμα, συχνότερη αιτία θανάτου, που όμως μπορεί να προληφθεί. Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι 7.000 άτομα χάνουν τη ζωή τους από παθήσεις που σχετίζονται με την παχυσαρκία, όπως:
⦁ Υπερλιπιδαιμία
⦁ Σακχαρώδης διαβήτης
⦁ Υπέρταση
⦁ Καρδιακά νοσήματα
⦁ Αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
⦁ Καρκίνος (πεπτικού, γυναικολογικός, νεφρού, προστάτη)
⦁ Σύνδρομο υπνικής άπνοιας
⦁ Χολολιθίαση
⦁ Μειωμένη γονιμότητα και προβλήματα τεκνοποίησης καθώς και προβλήματα που σχετίζονται με στυτική δυσλειτουργία
⦁Λιπώδες ήπαρ και κίρρωση
⦁ Οστεοαρθρίτιδα
⦁ Δερματολογικά προβλήματα, πτωχή επούλωση τραυμάτων
⦁ Κατάθλιψη

Μεταξύ των ανωτέρω επιπλοκών, ο σακχαρώδης διαβήτης ακολουθεί στενά την αύξηση της επίπτωσης της παχυσαρκίας. Στην δεκαετία 1991 – 2001, ο μεν διαβήτης αυξήθηκε κατά 61%, η δε παχυσαρκία και οι υπέρβαροι αυξήθηκαν κατά 74%. Δύο στους τρεις κατοίκους των δυτικών κοινωνιών είναι παχύσαρκοι ή υπέρβαροι και οι μισοί από αυτούς θα αποκτήσουν διαβήτη. Η δε αντιδιαβητική αγωγή θα ανεβάσει ακόμη περισσότερο το βάρος!
Ο διαβήτης συσχετίζεται με μακροαγγειακές (στεφανιαία νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, περιφερική αγγειοπάθεια) και μικροαγγειακές (αμφιβληστροειδοπάθεια, νεφρική ανεπάρκεια, περιφερική νευροπάθεια) επιπλοκές. Ένας στους τρεις διαβητικούς θα αποκτήσει διαβητική νεφροπάθεια, που με την πάροδο των ετών θα καταλήξει σε τελικό στάδιο και στην αιμοκάθαρση. Γίνεται έτσι φανερό πως η επιδημία της παχυσαρκίας και του διαβήτη ακολουθείται από επιδημία της νεφροπάθειας. Αλλωστε, οι μισοί και πλέον ασθενείς τελικού σταδίου νεφρικής ανεπάρκειας πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη και υπέρταση. Περί το 10% του πληθυσμού έχει κάποιο νεφρολογικό πρόβλημα, που σχετίζεται κυρίως με την παχυσαρκία και τον διαβήτη, αλλά και με το γεγονός της γήρανσης και της επιμήκυνσης του προσδόκιμου επιβίωσης. Το 0,1% του πληθυσμού ευρίσκεται σε τελικό στάδιο νεφρικής ανεπάρκειας και αντιμετωπίζεται κυρίως με χρόνια αιμοκάθαρση, αλλά και με περιτοναϊκή κάθαρση ή μεταμόσχευση του νεφρού, μεθόδους με δυσανάλογα μεγάλο κόστος. Στο Ηνωμένο Βασίλειο ξοδεύθηκαν για τους νεφροπαθείς 110 δις λίρες, ποσό που αναλογεί στο 2% του προϋπολογισμού υγείας της χώρας. Στις ΗΠΑ, το 2010, ο προϋπολογισμός για την υγεία αυξήθηκε κατά 6,5%, αλλά ο προϋπολογισμός για το τελικό στάδιο ΧΝΑ κατά 8% (στα 33 δις δολλάρια).
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης και οι επιπλοκές τους θα συνεχίζουν να βαρύνουν τα συστήματα υγείας σε τέτοιο βαθμό, που καμμία χώρα δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί σε αυτές τις ανάγκες σε βάθος χρόνου. Αντί να εστιάζουμε στις μη αντιστρεπτές τελικές επιπλοκές, θα πρέπει να προσπαθήσουμε να τις προλάβουμε. Η εφαρμογή ορισμένων πολύ απλών κανόνων υγιεινής διατροφής και η συχνή σωματική άσκηση πρέπει να διδάσκονται στα παιδιά από μικρή ηλικία με ευθύνη των γονέων και των σχολείων. Η αξία της σωστής εκπαίδευσης επιβεβαιώνεται από στοιχεία της Eurostat, που δείχνουν ότι η παχυσαρκία σχετίζεται με το μορφωτικό επίπεδο και μειώνεται, όσο υψηλότερο είναι το επίπεδο της εκπαίδευσης. Συγκεκριμένα για την Ελλάδα, από παχυσαρκία πάσχει το 25,2% των γυναικών με «χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης», το 13,5% των γυναικών με «μεσαίο επίπεδο εκπαίδευσης» και το 8,4% των γυναικών «με ανώτερο επίπεδο εκπαίδευσης». Σε ό,τι αφορά στους άνδρες από παχυσαρκία πάσχει το 20,2% των ανδρών με «χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης», το 17,6% των ανδρών με «μεσαίο επίπεδο εκπαίδευσης» και το 13,9% των ανδρών «με ανώτερο επίπεδο εκπαίδευσης». Και ας μην ξεχνάμε: «είσαι ό,τι τρως».

Share.

About Author

Comments are closed.