Χανιά, το στολίδι της Κρήτης

0

Τα Χανιά έχουν χαρακτηριστεί ως μια από τις ομορφότερες πόλεις της Κρήτης, αλλά και όλης της Ελλάδας. Ας ανακαλύψουμε αυτό τον ξεχωριστό τόπο και ας ταξιδέψουμε στην ιστορία και τον πολιτισμό του.

Η ιστορία της πόλης των Χανίων

chania-mostlyvictoria-01
Οι αρχαιολογικές έρευνες στην πόλη των Χανίων αποδεικνύουν περίτρανα ότι είναι κτισμένη πάνω στα ερείπια της Κυδωνίας, μιας ιδιαίτερα αξιόλογης αρχαίας πόλης. Η πόλη χτίστηκε κατά τους προϊστορικούς χρόνους από τον Κύδωνα, γιο του Ερμή και κατ’ άλλους του Απόλλωνα και της νύμφης Ακακαλίδας, κόρης του Μίνωα.
Η Κυδωνία αποτελεί σύμφωνα με τον Όμηρο μια από τις σπουδαιότερες πόλεις της Κρήτης, ενώ οι Κύδωνες θεωρούνται προελληνικό φύλο. Οι αρχαίοι συγγραφείς συγκαταλέγουν την Κυδωνία ως «μητέρα των άλλων κρητικών πόλεων». Σχετικά με την ετυμολογία των Χανίων, πιθανόν να έχει προκύψει από την παραφθορά του ονόματος Χθονία, ενός από τα αρχαία ονόματα της Κρήτης. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή προέρχεται από το Αραβικό Χάνι ή τέλος από την Αλχανία Κώμη (προάστιο ή συνοικία της Κυδωνίας).

Από την προϊστορική στην Ελληνιστική περίοδο (3.000-69 π.Χ.)
Η ιστορία της πόλης των Χανίων ξεκινάει από την Νεολιθική Εποχή, (ευρήματα 3ης-2ης χιλ). Η κεραμική της μεταβατικής νεολιθικής περιόδου (3.000-2.900 π.Χ.) αποτελεί την πρωιμότερη μαρτυρία ανθρώπινης δραστηριότητας στο λόφο του Καστελίου, στα ανατολικά του λιμανιού, ιδανική θέση για εγκαθίδρυση οικισμού, όχι μόνο λόγω της παραθαλάσσιας θέσης αλλά και γιατί περιβάλλεται από τον πλούσιο xανιώτικο κάμπο. Γρήγορα, ο οικισμός εξελίσσεται σε σημαντικό κέντρο με στενές εμπορικές σχέσεις με τα Κύθηρα. Γύρω στο 2.200 π.Χ. κατοικείται και η περιοχή νότια από την Αγορά των Χανίων. Το 1450 π.Χ. η εγκατάσταση στο Καστέλι καταστρέφεται από μεγάλη πυρκαγιά. Σ’ αυτή την περίοδο ανήκουν και 100 περίπου πήλινες πινακίδες με σύμβολα της Γραμμικής Α’ που ψήθηκαν κατά την πυρκαγιά και δηλώνουν την πιθανή ύπαρξη κάποιου ανάκτορου στη περιοχή. Έπειτα, η πόλη ξανακτίστηκε και συνέχισε τη ζωή της ως το τέλος των μινωικών χρόνων, με ενδιάμεσες επίσης καταστροφές.
Η Υστερομινωική ΙΙΙ Περίοδος (1400-1100 π.Χ.) υπήρξε εποχή μεγάλης ακμής του οικισμού. Η νεκρόπολη απλώνεται σε μεγάλη έκταση ολόγυρά του. Υστερομινωική τάφοι (1400-1200 π.Χ.) έχουν σκαφτεί στο Α., ΝΑ. και ΒΑ. τμήμα της σύγχρονης πόλης και έχουν βρεθεί πήλινα αγγεία.
Είναι βέβαιο ότι τα Χανιά, το Καστέλι, αλλά και το τμήμα της νέας πόλης, κατοικούνταν στους πρώτους αιώνες της 1ης χιλιετίας, (γεωμετρική και αρχαϊκή εποχή). Αν και λίγα ίχνη έχουν βρεθεί από την πόλη των κλασικών χρόνων, η περίοδος αυτή πρέπει να ήταν εποχή άνθησης για την περιοχή, αν κρίνει κανείς από τους τάφους που έχουν ανακαλυφθεί και από μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων. Είναι γνωστό ότι ο περίφημος γλύπτης Κρησίλας, μαθητής του Φειδία, καταγόταν από την Κυδωνία. Η Κυδωνία ήταν η περισσότερο εκτεθειμένη σε εξωτερικές επιδρομές πολιτεία της αρχαίας Κρήτης και επέδραμαν εναντίον της Ζακύνθιοι, Σάμιοι, Αιγινίτες, Αθηναίοι και Φωκαείς.

chania-mostlyvictoria-03chania-www.skaikairos.gr-02shutterstock_175563887-eFesenkochania-cretanpearl.com02

Ρωμαϊκή περίοδος (69 π.Χ.-330 μ.Χ.)
Η Κυδωνία ήταν η πρώτη πόλη που συγκρούστηκε με τους Ρωμαίους. Παρά τη σθεναρή όμως αντίσταση που προέβαλε, η πόλη υποδουλώθηκε στις ασύγκριτα μεγαλύτερες δυνάμεις του κατακτητή. Ο Ρωμαίος στρατηγός Κόιντος Καικίλιος Μέτελλος πέτυχε να καταλάβει την Κυδωνία το 69 π.Χ. και εν συνεχεία την υπόλοιπη Κρήτη. Η ειρηνική ζωή κατά τα χρόνια αυτά στην περιοχή των Χανίων επιβεβαιώνεται από τα πολυτελή δημόσια και ιδιωτικά κτίσματα, τα γλυπτά που φέρνουν στο φως οι ανασκαφές και τα ψηφιδωτά δάπεδα που έχουν βρεθεί σε διάφορα σημεία της πόλης. Το θέατρο της αρχαίας πόλης σωζόταν ως το 1583, οπότε το κατεδάφισαν οι Ενετοί για να χρησιμοποιήσουν το οικοδομικό υλικό στα εξωτερικά τείχη.
Τέλος, η αρχική κατασκευή του «βυζαντινού» τείχους της ακρόπολης του Καστελιού πρέπει να αναχθεί σ΄ αυτά τα χρόνια. Η νεκρόπολη των ιστορικών χρόνων ήταν εξαπλωμένη ολόγυρά του. Οι περισσότεροι περιηγητές και σύγχρονοι επιστήμονες τοποθετούν και την Κυδωνία των ιστορικών χρόνων στη σημερινή πόλη των Χανίων.

shutterstock_211651345-Tupungato shutterstock_212394913

Αραβοκρατία (824-961 μ.Χ.)
Η κατάκτηση της Κρήτης από τους Σαρακηνούς θα δημιουργήσει νέα δεδομένα στον κοινωνικό, οικονομικό και θρησκευτικό τομέα. Η Αραβοκρατία, μέχρι το 961 μ.Χ., οπότε η Κρήτη ανακατελήφθη από τον Νικηφόρο Φωκά, είναι για την Κυδωνία μία σκοτεινή περίοδος. Από ανεύρεση αραβικών νομισμάτων σε ορισμένες περιοχές της νήσου συνάγεται ότι οι Άραβες δεν καταλαμβάνουν ολόκληρο το νησί, αφού για την άσκηση των πειρατικών τους επιδρομών χρειάζονται μόνο παράλια ορμητήρια. Ο Χάνδακας αποτελεί το ισχυρότερο κέντρο εξόρμησης και ένα τόπο όπου συγκεντρώνονται τα λάφυρα των διαρπαγών.

Ενετοκρατία (1204-1669)
Με την Δ΄ Σταυροφορία και την πτώση της Πόλης (1204), η Κρήτη δίδεται στον Βονιφάτιο Ι τον Μομφερατικό, που στη συνέχεια την πουλά στους Ενετούς. Από το 1210 μέχρι το 1252 η Βενετία προσπαθεί να εδραιώσει την εξουσία της στη δυτική Κρήτη, όπου οι τοπικοί ηγέτες με τη συνεργασία της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας αντιστέκονται. Το 1252 η πόλη και ο νομός μοιράζονται σε 90 «καβαλαρίες» και δίδονται στους Ενετούς αποίκους με τη ρητή υποχρέωση να ξαναχτίσουν την πόλη των Χανίων.
Αυτοί επισκευάζουν το τείχος του Καστελίου και οργανώνουν πολεοδομικά την πόλη μέσα στα όριά του. Mέσα στον οχυρωματικό περίβολο, που επισκευάζεται, χτίζεται, σύμφωνα με τα ενετικά πρότυπα αρχιτεκτονικής, μια νέα πόλη με σύγχρονο ρυμοτομικό σχέδιο, πολυτελή δημόσια και ιδιωτικά κτήρια, τον καθεδρικό ναό της Παναγίας, το παλάτι του Ρέκτορα (Διοικητή) και τις κατοικίες των μεγάλων αξιωματούχων. Τα δημόσια κτήρια αναπτύσσονται κατά μήκος του κεντρικού δρόμου, σημερινή οδός Κανεβάρo, που διασχίζει το Καστέλι από ανατολικά. Μέχρι τις αρχές του 20ου αι. σώζονταν ακόμα οι επιβλητικές είσοδοι των παλατιών των ενετών αρχόντων και κυριαρχούσε η γοτθική αρχιτεκτονική.
Η οχύρωση της πόλης άρχισε το 1336 και κράτησε 20 χρόνια. Έξω από τα τείχη, (αρχές 14ου αι.), κτίζονται οι μονές του Αγίου Φραγκίσκου των Φραγκισκανών και του Αγίου Νικολάου των Δομηνικανών μοναχών. Στα αστικά κέντρα της Κρήτης επικρατεί το καθολικό στοιχείο, σε αντίθεση με την ύπαιθρο όπου κυριαρχούν οι ορθόδοξοι. Από την πρώτη περίοδο της πόλης, κατά την οποία αυτή περιορίζεται μέσα στα όρια του Καστελίου, ελάχιστα στοιχεία σώζονται, καθώς οι σεισμοί και άλλες καταστροφές είναι συχνές.

shutterstock_140094730
Τα Χανιά εξελίσσονται σε δεύτερη πόλη του «Βασιλείου της Κρήτης», είναι έδρα «Ρέκτορα» και Λατίνου Επισκόπου. Η πόλη και το λιμάνι της αποτελούν το κέντρο μίας πλούσιας γεωργικής περιοχής με οικονομικές και πολιτιστικές διασυνδέσεις με την Βενετία. Σταδιακά η πόλη επεκτείνεται και έξω από το παλιό φρούριο, ενώ θεωρείται πλέον απαραίτητη η νέα και σύγχρονη οχύρωσή της. Έτσι, στα μέσα του 16ου αι., η πόλη οχυρώνεται για μια ακόμη φορά με σχέδια και επίβλεψη του διάσημου στα οχυρωματικά έργα Βερονέζου Μichele Sanmichielli, με σύγχρονα τείχη και τάφρο. Οι νέες οχυρώσεις έχουν παραλληλόγραμμο σχήμα και περικλείουν μια αρκετά μεγάλη έκταση. Τα τείχη με την τάφρο περιλαμβάνουν και το λιμάνι και είναι κτισμένα με τις πιο σύγχρονες για την εποχή αντιλήψεις της οχυρωματικής τεχνικής.
Στη νέα αυτή πόλη κτίζονται ή επισκευάζονται ναοί και μεγάλα δημόσια και ιδιωτικά κτήρια, που ακολουθούν τις τάσεις του βενετσιάνικου μανιερισμού. Αναγείρεται νέο υδραγωγείο, κτίσματα για την εξυπηρέτηση των στρατιωτικών αναγκών και στο λιμάνι κτίζονται σταδιακά 22 νεώρια, που χρησίμευαν για τη φιλοξενία και επισκευή, κατά τους χειμερινούς μήνες, των πλοίων του βενετσιάνικου στόλου.
Αλλά οι αντιδράσεις του προσανατολισμένου στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Ελληνική Αυτοκρατορία ντόπιου στοιχείου είναι συχνές. Από το 1212 και μέχρι το τέλος της Ενετοκρατίας οι Κρήτες πραγματοποίησαν 27 επαναστάσεις.

Κρητική Πολιτεία (1898-1913)
Τα Χανιά στις αρχές του 20ού αι., έχουν περίπου 21.000 κατοίκους (απογραφή 1900). Η πόλη έχει στενούς δρόμους, μικρές πλατείες και κτήρια με στοιχεία ενετικά, τουρκικά και ελληνικά, με γνήσιο κρητικό χαρακτήρα αλλά και με ξένες επιρροές, λόγω των κατακτητών του παρελθόντος αλλά και της παρουσίας των Μεγάλων Δυνάμεων που παραμένουν στο νησί.
Η πόλη ασφυκτιούσε μέσα στα τείχη κι έτσι μια νέα πολιτεία άρχισε να σχηματίζεται και να αναπτύσσεται απ’ έξω. Η ανάγκη ένωσης των δύο τμημάτων της πόλης φέρνει τις κατεδαφίσεις των φρουρίων και τη δημιουργία ρηγμάτων στο Κρύο Βρυσάλι, στο Καλέ-Καπισί και στα ανατολικά της Piatta Forma, προς το κτήριο του Γυμνασίου.
Στα χρόνια της Κρητικής Πολιτείας γίνονται πολλά έργα ανασυγκρότησης –διάνοιξη δρόμων και πλακόστρωση, αποχετευτικά έργα καθώς και έργα εξωραϊσμού και καλλωπισμού, και ανεγείρεται η περίφημη Δημοτική Αγορά. Το πνευματικό και πολιτιστικό επίπεδο είναι σε υψηλό σημείο, λειτουργούν νέα σχολεία, το ποσοστό του αναλφαβητισμού μικραίνει.

Τα αξιοθέατα των Χανίων
Μπορείτε να επισκεφθείτε την παλιά πόλη και το λιμάνι με την Βενετσιάνικη φυσιογνωμία των κτηρίων. Τον πεζόδρομο της οδού Σκρύδλωφ στα «Στιβανάδικα». Τη Δημοτική αγορά, που στο σταυροειδές οικοδόμημα στεγάζει μαγαζιά που προσφέρουν τη Χανιώτικη παραγωγή.
Συνεχίζοντας την βόλτα κατά μήκος της ακτής θα βρείτε παλιά μαγαζιά για φαγητό και καφέ. Κατηφορίζοντας την οδό Δούκα θα βρεθείτε στο κέντρο της αριστοκρατικής συνοικίας της βενετσιάνικης πόλης όπου θα θαυμάσετε την αρχιτεκτονική των κτηρίων που σήμερα χρησιμοποιούνται ως ξενώνες.

RETHYMNO, GREECE - OCTOBER 10, 2013 - The panorama of Old Venetian Port with fishing boats, medieval warship, lighthouse and old cafes and restaurants, on October 10 in Rethymno.

chania-upload.wikimedia.org
Επισκεφθείτε και θαυμάστε στη πλατεία Μητροπόλεως τον επιβλητικό Ναό των Εισοδίων, την Καθολική Εκκλησία και το Ναό του Αγ. Φραγκίσκου που στεγάζει το Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων.
Από την πύλη του βυζαντινού τείχους θα βρεθείτε στο κέντρο της οχυρωμένης Ακρόπολης με τον μινωικό οικισμό. Διασχίζοντας την Ακτή Τομπάζη θα δείτε το μουσουλμανικό τέμενος και το τζαμί του Κιουτσούκ Χασάν.
Στην άκρη του λιμανιού ορθώνεται το Φρούριο Φιρκάς, όπου στεγάζεται το Ναυτικό Μουσείο Κρήτης και η Ιστορική Λαογραφική και Αρχαιολογική Εταιρεία Κρήτης. Στην οδό Θεοτοκοπούλου θα δείτε αριστερά τον ναό του San Salvatore, που φιλοξενεί τη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Συλλογή των Χανίων.
Στην ιστορική πλατεία της Σπλάντζιας θα δείτε τον Ναό του Αγίου Νικολάου με τον Τούρκικο μιναρέ και τον Αναγεννησιακό Ναό του
Αγ. Ρόκκου. Επισκεφθείτε την ιστορική συνοικία της Χαλέπας και δείτε το Παλάτι του Πρίγκιπα Γεωργίου και το σπίτι του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Share.

About Author

Αρχισυντάκτρια

Comments are closed.