Το ταξίδι του κρασιού από τη Μεσοποταμία στην Ελλάδα

0

Αμέτρητες σελίδες βιβλίων, συγγράμματα, αναφορές σε πάπυρους, ζωγραφιές σε αγγεία και τοίχους, ακόμα και ραψωδίες από τους αρχαίους Έλληνες ποιητές και ιστορικούς, μαρτυρούν ότι το κρασί αποτελεί ένα διαχρονικό ποτό, το οποίο άντεξε στο πέρας των χρόνων. Και όμως, η ιστορία της αμπέλου είναι πολύ παλαιότερη και από τον αρχαιότερο πολιτισμό του πλανήτη τούτου.

wine-ornamentΣύμφωνα με ευρήματα, το αμπέλι υπήρχε ακόμη και πριν την περίοδο των παγετώνων και εκτινόταν μέχρι και τις πολικές περιοχές. Κατά την περίοδο των παγετώνων όμως, το αμπέλι άρχισε να «κατεβαίνει» προς τις νοτιότερες περιοχές της γης, με πιο εύκρατο κλίμα, καθώς το μεγάλο ψύχος δεν επέτρεπε την ανάπτυξή του. Κατάλληλες κλιματολογικά περιοχές, οι οποίες βοήθησαν στην ανάπτυξη της αμπελουργίας και θεωρούνται οι πατρίδες του κρασιού, ήταν ο Καύκασος, η Μεσοποταμία και η αρχαία Αίγυπτος.

Επιστήμονες αποδίδουν την εξέλιξη του ανθρώπου στην καλλιέργεια του αμπελιού. Ο πολιτισμός αρχίζει από την εποχή, που ο άνθρωπος έπαψε να ζει νομαδική ζωή και καλλιέργησε τη γη. Θα ήταν, επίσης, σωστό να υποθέσουμε, ότι το πέρασμα από τη νομαδική ζωή στον πολιτισμό άρχισε, όταν οι πρώτοι καλλιεργητές «δούλεψαν» το αμπέλι.

Mesopotamia_male_worshiper-Tell Asmar votive sculpture_2750-2600_B.CΕπειδή είναι απ’ τα είδη του φυτικού βασιλείου, που χρειάζεται αρκετά χρόνια για να αποδώσει καρπούς, το αμπέλι έδεσε τους πρώην νομάδες με τη γη. Δεν γνωρίζουμε, όμως, σε ποιά ιστορική στιγμή φτιάχτηκε και άρχισε να καταναλώνεται το κρασί. Ωστόσο, ένα σημαντικό στοιχείο για την γνώση του σταφυλιού στους πρώτους ανθρώπους, μας έρχεται από ευρήματα κουκουτσιών σταφυλιού, που βρέθηκαν μέσα στις σπηλιές των προϊστορικών ανθρώπων και μας οδηγούν στην υπόθεση ότι το κρασί ίσως να είναι πιο παλιό από την ίδια την «ιστορία». Οι γραπτές αναφορές των λαών του Καυκάσου, της Μεσοποταμίας, της Αιγύπτου και αργότερα των αρχαίων Ελλήνων αναφέρονται στο κρασί και το συνδέουν με τους θεούς. Σίγουρα πάντως οι ρίζες της γέννησης του κρασιού χάνονται στα βάθη των αιώνων, τουλάχιστον 5.000 χρόνια από σήμερα.

Cultivation of grape, relief in the tomb of UserhêtΤο κρασί έφτασε σιγά – σιγά στη ∆ύση και τη Μεσόγειο. Οι μεγάλοι πολιτισµοί συνέβαλλαν στην ανάπτυξη της καλλιέργειας του αµπελιού και στην οινοποίηση. Στην Ουρ της Μεσοποταµίας, βρέθηκε τοιχογραφία, που απεικόνιζε σκηνή από σπονδές. Οι Αιγύπτιοι, χρησιµοποιούσαν το κρασί στις τελετουργίες κηδειών, περίπου το 4000 χρόνια π.Χ. Όσον αφορά στη Βίβλο, υπάρχουν πάρα πολλές αναφορές στο κρασί.

Υπάρχουν πληροφορίες, που μας οδηγούν στο συμπέρασμα, πως η οινοποιία στην Αίγυπτο υπήρχε πριν από το 4000 π.Χ.. Αναφέρονται βασιλικοί αμπελώνες, ενώ παραστάσεις σε τοίχους απεικονίζουν σκηνές από την αμπελουργική τέχνη και την οινοποίηση, ή ακόμη και διάφορες ποικιλίες σταφυλιών. Γύρω στα 1700, στην Μεσοποταμία, ο Βαβυλώνιος βασιλιάς Χαμουραμπί εξέδωσε νόμους ειδικά για την τιμή πώλησης του κρασιού.

Grape cultivation, winemaking, and commerce in ancient Egypt ca. 1500 BCE

Γρήγορα όμως η φήμη των σπουδαίων οινοποιών περνά στους Φοίνικες και τους Έλληνες. Οι εδαφολογικές και οι κλιματολογικές συνθήκες επέτρεψαν να συμβεί κάτι τέτοιο, αφού το αμπέλι έδινε καλύτερες ποικιλίες στα μεσογειακά κλίματα. Οι Φοίνικες μάλιστα ήταν και ξακουστοί στο εμπόριο οίνων, αφού έχουν βρεθεί φοινικικοί κρασοαμφορείς  σε κάθε περιοχή της ανατολικής και κεντρικής Μεσογείου.

Phoenician Bichrome Ceramic SkyphoiΣτην Ελλάδα δεν είναι ακριβώς γνωστό, πότε άρχισε η καλλιέργεια του αµπελιού, ίσως γύρω στο 15ο αιώνα π.Χ. ∆εν υπάρχει επίσης συµφωνία για το ποιό δρόµο ακολούθησε για να φτάσει στην πατρίδα µας. Άλλοι λένε ότι ήρθε από τη Φοινίκη µέσω Κρήτης στη Νάξο και ύστερα στην υπόλοιπη Ελλάδα. Άλλοι δίνουν την προτεραιότητα στην Αιτωλία και άλλοι στη Θράκη. Είτε από τον ένα δρόµο, είτε από τον άλλο, η αµπελοκαλλιέργεια εξαπλώθηκε γρήγορα σ’ ολόκληρη την Ελλάδα και κατέκτησε σηµαντική θέση στην οικονοµία του τόπου, πράγµα που µαρτυρούν και τα πολυάριθµα νοµίσµατα µε απεικονίσεις σταφυλιών. Όποιος λοιπόν και αν ήταν οA Canaanite Large Red Slip Burnished Wine Jug δρόµος, το κρασί είχε σπουδαία θέση στη ζωή της αρχαίας Ελλάδας. Σε τέτοιο βαθµό, που ο ∆ιόνυσος, θεός της άγριας βλάστησης στην αρχή, να συνδεθεί σχεδόν αποκλειστικά µε το ευλογηµένο προϊόν του σταφυλιού. Σίγουρα οι µεγαλύτεροι οινοποιοί υπήρξαν οι Έλληνες, από την εποχή, που το ανήσυχο εµπορικό πνεύµα τους, τους έφερε σ’ επαφή µε τους Αιγύπτιους και τους Φοίνικες, από τους οποίους πήραν την τέχνη του κρασιού. H µετακίνηση τους για εµπορικούς σκοπούς, και η δηµιουργία αποικιών στα παράλια της Μεσογείου έβαλε τις ρίζες της σύγχρονης αµπελουργίας και έκανε το κρασί γνωστό σε ολόκληρη την νότια Ευρώπη. Χώρες, που σήµερα θεωρούνται ότι έχουν παράδοση στην παραγωγή κρασιών (Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία), χρωστάνε πολλά σ’ αυτούς τους σπουδαίους εµπόρους.

Η πρώτη καλλιέργεια

Σύμφωνα με κάποιους ερευνητές η πρώτη καλλιέργεια αμπελιού έγινε στην Κρήτη, ενώ για κάποιους άλλους στην Θράκη και χρονολογούνται  γύρω στο 1000 π. Χ. Στις Αχάρνες της Κρήτης μάλιστα έχει βρεθεί και έχει διασωθεί το πιο παλιό πατητήρι στον κόσμο. Όπως και αν έχουν τα πράγματα, οι Έλληνες διέπρεψαν στην οινοποιία, μονοπωλώντας σχεδόν την αγορά για αιώνες.
Το εξαγωγικό εμπόριο των ελληνικών κρασιών ήταν πολύ καλά οργανωμένο και απλωνόταν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, μέχρι  την Ιβηρική χερσόνησο και, φυσικά, στον Εύξεινο Πόντο. Σε αντάλλαγμα του οίνου και του λαδιού οι Έλληνες εισήγαγαν δημητριακά και χρυσό από την Αίγυπτο και την Μαύρη Θάλασσα, χαλκό από την Συρία και την Κύπρο, ελεφαντόδοντο από την Αφρική. Ήταν μία από τις σημαντικότερες οικονομικές δραστηριότητες, γεγονός που αποδεικνύεται και από το πλήθος νομισμάτων, που απεικονίζουν σταφύλια στη μια όψη και το Διόνυσο στην άλλη.

1349942323_ab529f7292_o

Σε πολλές πόλεις μάλιστα, υπήρχαν ειδικοί νόμοι για να εξασφαλίζουν την ποιότητα του κρασιού, αλλά και την προστασία του υγιούς οινεμπορίου. Σε αρχαία ναυάγια, πάλι, έχουν βρεθεί αμφορείς, που μετέφεραν το κρασί στις αγορές της εποχής εκείνης και μάλιστα αναγράφονταν ο τόπος παραγωγής. Κρασί, όπως θα λέγαμε σήμερα, «με ονομασία προέλευσης».

Dionysus in a vineyard; late 6th-century BCE amphoraΆλλωστε, οι οινικοί νόμοι της Θάσου, του 5ου αιώνα π. Χ. αποτελούν ένα από τα αρχαιότερα  νομοθετικά κείμενα για την προστασία των Οίνων Ονομασίας Προέλευσης. Έτσι, όσα πλοία με ξένο κρασί πλησίαζαν το νησί, δημεύονταν.

Η καλλιέργεια

Ο τρόπος παραγωγής του κρασιού δεν διέφερε ουσιαστικά από αυτόν των ημερών μας. Η αμπελουργία είχε φτάσει σε υψηλά επίπεδα, ενώ αρκετοί ήταν οι φιλόσοφοι, που κατέθεταν τις γνώσεις σχετικά με το θέμα σε  ειδικά  συγγράμματα, όπως ο Θεόφραστος στο «Περί Φυτών Αιτίων», ο Πλίνιος στο «Φυσική Ιστορία». Έτσι λαμβάνουμε αρκετές ενδιαφέρουσες πληροφορίες, λόγου χάριν, ότι οι Έλληνες καλλιεργούσαν το αμπέλι κάτω στη γη χωρίς υποστηρίγματα. Η έκθλιψη, ή εκχύμωση των σταφυλιών γινόταν, ή με τα χέρια, αφού πρώτα αφαιρούσαν τους βοστρύχους (κοτσάνια), ή με τα πόδια σε ληνούς (πατητήρια).

Αυτός ο τρόπος διαρκεί για αιώνες και μόνο τα τελευταία χρόνια άρχισαν να χρησιμοποιούνται τα μηχανικά πιεστήρια. Ένα οργανωμένο οινοποιείο, κατά την ελληνιστική εποχή, στέγαζε μία ληνό για την έκθλιψη των σταφυλιών, ένα χώρο απόθεσης των σταφυλιών (σταφυλοδοχείον) και τουλάχιστον ένα ζεύγος πιεστηρίων για την εκπίεση των στεμφύλων.

Share.

About Author

Αρχισυντάκτρια

Leave A Reply

Comment moderation is enabled. Your comment may take some time to appear.