Η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος σε αριθμούς

0

Δημήτριος Καφετζής, παιδίατρος-λοιμωξιολόγος, ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος μπορεί να προκαλέσει θάνατο σε 24 ώρες και είναι εύκολο να μη διαγνωστεί σωστά [4, 5]. Μέχρι και 20% των ατόμων, που επιβιώνουν, εμφανίζουν μόνιμη αναπηρία, όπως εγκεφαλική βλάβη, κώφωση, νεφρική ανεπάρκεια, ή ακρωτηριασμό άκρων [6]. Όλες οι ηλικιακές ομάδες μπορούν να προσβληθούν από τη μηνιγγιτιδοκοκκική νόσο, με τα βρέφη, νήπια, έφηβους, νεαρούς ενήλικες να αποτελούν τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς [7]. Το 10% του γενικού πληθυσμού είναι ασυμπτωματικοί φορείς N. meningitidis [4], ενώ στα πρώτα 30 χρόνια της ζωής κάθε άτομο υπολογίζεται ότι θα είναι φορέας του μηνιγγιτιδόκοκκου για 10 περίπου φορές [8].

Επιδημιολογικά στοιχεία

Οι πέντε κύριες οροομάδες που προκαλούν το μεγαλύτερο ποσοστό διεισδυτικής μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου παγκοσμίως, είναι οι A, B, C, W-135 και Y. Στη χώρα μας κατά τη χρονική περίοδο 1993 – 2013 ο συνολικός αριθμός καταγεγραμμένων περιστατικών μηνιγγίτιδας από μηνιγγιτιδόκοκκο οροομάδας Β ανέρχεται σε 990 και για την οροομάδα C σε 283 [9]. Από το 2010 μέχρι σήμερα η οροομάδα Β προκαλεί σταθερά πάνω από το 85% των κρουσμάτων της μηνιγγιτιδοκοκκικής νόσου.

Την τελευταία επταετία τα θανατηφόρα κρούσματα από βακτηριακή μηνιγγίτιδα οφείλονταν σχεδόν αποκλειστικά στον μηνιγγιτιδόκοκκο οροομάδας Β, ενώ το 2012 σε σύνολο 61 περιστατικών μηνιγγίτιδας η θνητότητα ανήλθε σε 11,5% [9]. Το 2013 η επίπτωση της νόσου στο γενικό πληθυσμό αυξήθηκε κατά 11,5% (2012: 0,55/100.000, 2013: 0,61/100.000), στους εφήβους κατά 68% (2012: 0,99/100.000, 2013: 1,66/100.000) και στα νεαρά βρέφη κάτω του έτους κατά 700% (2012: 0,94/100.000, 2013: 7,52/100.000) [9]. Το 2013 ο συνολικός αριθμός καταγεγραμμένων περιστατικών κατανέμεται ηλικιακά ως εξής:0-4: 21, 5-9: 10, 10-14: 6, 15-19: 10, 20-24: 4, 25-44: 10, 45-59: 2, >60: 5 [9].

Διαθέσιμα εμβόλια
Μέχρι σήμερα στη χώρα μας κυκλοφορούν συζευγμένα, πολυσακχαριδικά εμβόλια, που προστατεύουν έναντι των τεσσάρων από τις πέντε οροομάδες, είτε με τη μορφή μονοδύναμου εμβολίου έναντι της οροομάδας C (με ένδειξη από δύο μηνών), είτε με τη μορφή τετραδύναμου εμβολίου έναντι των οροομάδων A, C, W-135, Y (με ένδειξη από ενός, ή δύο ετών). Η ανάπτυξη ενός εμβολίου έναντι της οροομάδας Β, με δυνατότητα παγκόσμιας κάλυψης, δεν ήταν μέχρι πρόσφατα τεχνικά εφικτή. Βασικοί λόγοι της δυσκολίας αυτής ήταν, αφενός μεν οι πολύ συχνές μεταλλάξεις του βακτηρίου, αφ’ ετέρου δε οι ομοιότητες, που υπάρχουν στη δομή του πολυσακχαριδικού ελύτρου (κάψας) της οροομάδας Β με αυτή των γλυκοπρωτεϊνών του ανθρώπινου νευρικού ιστού. Οι εν λόγω ομοιότητες κατέστησαν αδύνατη, για περισσότερα από 20 χρόνια, τη χρήση πολυσακχαριδικού εμβολίου έναντι του μηνιγγιτιδόκοκκου οροομάδας Β. Τελικά, τα τεχνικά αυτά εμπόδια ξεπεράστηκαν με τη χρήση μιας καινοτόμου τεχνολογίας, που ονομάζεται αντίστροφη μηχανική ανάπτυξης εμβολίων (Reverse Vaccinology) [10]. Η συγκεκριμένη τεχνολογία βασίζεται στη μελέτη του γονιδιώματος και, περνώντας από διάφορα στάδια στο εργαστήριο, στοχεύει στην αναζήτηση των πλέον συχνών, εξελικτικά σταθερών και κατ’ εξοχήν ανοσογόνων αντιγόνων. Η Reverse Vaccinology επέτρεψε για πρώτη φορά την ανάπτυξη πρωτεϊνικού εμβολίου, με τέσσερις διαφορετικές πρωτεΐνες (πολυσυστατικό), έναντι της οροομάδας Β με δυνατότητα παγκόσμιας κάλυψης. Το νέο αυτό εμβόλιο ονομάζεται Bexsero®.

Το νέο εμβόλιο Bexsero®
Το πρώτο εμβόλιο έναντι της οροομάδας Β με δυνατότητα παγκόσμιας κάλυψης είναι διαθέσιμο στη χώρα μας από 7 Μαρτίου 2014, και έχουν ξεκινήσει ήδη οι εμβολιασμοί σε όλες τις γεωγραφικές περιοχές της Ελλάδος. Επίσης, κυκλοφορεί ήδη στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, στην Αυστραλία, στον Καναδά καθώς και στις ΗΠΑ (με ειδική άδεια από τον FDA για τον έλεγχο τοπικών επιδημιών από την οροομάδα Β). Πλέον, με δεδομένα ασφάλειας σε πραγματικό πληθυσμό με πάνω από 30.000 δόσεις που χορηγήθηκαν στις πανεπιστημιουπόλεις Princeton και Santa Barbara, το Bexsero χαρακτηρίστηκε από τον FDA ως Break Through Therapy για να κατατεθεί κατεπειγόντως ο φάκελος προς έγκριση στις ΗΠΑ και να περιοριστούν πιθανές μελλοντικές, απρόβλεπτες επιδημίες οροομάδας Β, όπως αυτών των δύο πανεπιστημίων.
Το εν λόγω εμβόλιο είναι το πρώτο της νέας γενιάς πρωτεϊνικών, πολυσυστατικών εμβολίων. Ένα εκτεταμένο κλινικό πρόγραμμα 13 μελετών σε 7,800 άτομα ηλικίας 2 μηνών και άνω έχει δείξει ότιτο Bexsero® είναι ασφαλές και καλά ανεκτό [11]. Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι μεμονωμένες, προβλέψιμες, ήπιες, αποδεκτές και συγκρίσιμες με αυτές, που παρατηρούνται μετά από χορήγηση των εμβολίων ρουτίνας. Κατά τη συγχορήγηση του Bexsero® με εμβόλια ρουτίνας (διφθερίτιδας, τετάνου, κοκκύτη (ακυτταρικό), Haemophilus influenzae τύπου b, αδρανοποιημένο πολιομυελίτιδας, ηπατίτιδας Β, ιλαράς, παρωτίτιδας, ερυθράς, ανεμοβλογιάς και πνευμονιόκοκκου) η ανοσογονικότητα του Bexsero®, καθώς και αυτή των εμβολίων ρουτίνας, δεν επηρεάστηκε.
Το Bexsero® έλαβε έγκριση κυκλοφορίας στην Ευρώπη από τον ΕΜΑ (για ηλικίες από δύο μηνών και άνω) τον Ιανουάριο του 2013. Στη συνέχεια, τον Αύγουστο του 2013, δόθηκε έγκριση κυκλοφορίας σε Καναδά και Αυστραλία (με την ίδια ηλικιακή ένδειξη). Τέλος, πρόσφατα ο FDA ενέκρινε «ειδική» άδεια κυκλοφορίας στις ΗΠΑ για τον έλεγχο τοπικών επιδημιών από την οροομάδα Β [12, 13]

Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού
Στη χώρα μας, λόγω της πολύ επιτυχημένης καμπάνιας εμβολιασμού (με τα διαθέσιμα εμβόλια), έχουν περιοριστεί στο μέγιστο τα κρούσματα, που προκαλούνται εκ των τεσσάρων από τις από τις πέντε κύριες οροομάδες μηνιγγιτιδόκοκκου. Στο εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμού (ΕΠΕ) δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο έναντι της οροομάδας Β για την προστασία του πληθυσμού από το ~90% των κρουσμάτων μηνιγγιτιδόκοκκου. Κατά συνέπεια κρίνεται αναγκαία και επιτακτική η άμεση ενσωμάτωση του νέου εμβολίου στο ΕΠΕ, ώστε να διασφαλιστεί η δημόσια υγεία, μέσω της πρόληψης. Η ευρεία και έγκαιρη πρόσβαση στον εμβολιασμό αποτελεί την πιο ισχυρή άμυνα ενάντια σε μια τόσο επιθετική νόσο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, εν αναμονή της επανασυνεδρίασης της νεοσυσταθείσας εθνικής επιτροπής εμβολιασμού και των πιθανών επερχόμενων αλλαγών στο υπάρχον ΕΠΕ, έχουνε δημοσιευτεί [14, 15] ήδη προτάσεις ανανέωσης του ΕΠΕ, προκειμένου να ενσωματωθούν νέα εμβόλια, που θα προστατεύσουν τον παιδικό πληθυσμό πιο ρεαλιστικά και αποτελεσματικά, με βάση το τί υπαγορεύουν τα πλέον πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα στη χώρα μας, ενώ υπάρχουν και ήδη υλοποιημένες πρωτοβουλίες ασφαλιστικών φορέων να καλύψουν το κόστος του νέου εμβολίου για το μηνιγγιτιδόκοκκο οροομάδας Β, όπως το Ταμείο Υγείας Προσωπικού Εθνικής Τράπεζας (Τ.Υ.Π.Ε.Τ.) [16], που αποζημιώνει κατά 75% το Bexsero, καλύπτοντας περίπου 8.500 παιδιά και εφήβους ασφαλισμένων στο ταμείο αυτό. Ενώ η συζήτηση για την αποζημίωση του Bexsero βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη, η χώρα μας συνεχίζει να καταγράφει διαρκώς νέα κρούσματα από βακτηριακή μηνιγγίτιδα στον παιδικό πληθυσμό, και όλα αυτά ενώ το πολυαναμενόμενο εμβόλιο κυκλοφορεί εδώ και 5 μήνες στα φαρμακεία. Δυστυχώς, η λογική του «περίμενε και βλέπουμε» εξοικονομεί χρήματα, αλλά κοστίζει ζωές [17].

Παραπομπές
1. http://www.who.int/vaccine_research/diseases/soa_bacterial/en/index1.html
2. Stephens DS. Conquering the meningococcus. FEMS MicrobiolRev 2007;31:3-14.
3. Centers for Disease Control and Prevention. Meningococcal Disease, Ch 13. In: Atkinson W, Wolfe S, Hamborsky J, eds. The Pink Book: Epidemiology and Prevention of Vaccine-Preventable Diseases. 12th ed. Washington DC: PublicHealthFoundation, 2011.
4. World Health Organization. Meningococcal meningitis factsheet. 2010.
5. Thompson et al. Clinical recognition of meningococcal disease in children and adolescents. Lancet 2006;367:397-403.
6. Rosensteinetal. Meningococcaldisease. N Engl J Med 2001; 344:1378-1388.
7. European Centre for Disease Prevention and Control. Surveillance of invasive bacterial diseases in Europe 2008/2009. Stockholm: ECDC; 2011.
8. Trotter et al. The natural history of meningococcal carriage and disease. EpidemiolInfect 2006; 134: 556–566.
9. http://www.nsph.gr/files/001_Dimosias_Dioikitikis_Ygieinis/EKAM/ApologismoiEKAM/EKAM_Apologismos_2013.pdf
10. Rappuoli R. Reverse Vaccinology. CurrOpinMicrobiol 2000; 3:445–450.
11. Bexsero®: Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος
12. http://www.nj.com/mercer/index.ssf/2014/01/princeton_university_offering_additional_meningitis_vaccinations_this_week.html
13. http://in.reuters.com/article/2014/02/01/usa-california-meningitis-idINL2N0L600B20140201
14. Ι. Καβαλιώτης Περιοδικό Λοίμωξη – Φεβρουάριος 2014
15. Α. Μίχος Παιδιατρική Θεραπευτική Ενημέρωση, 27 Απριλίου 2014, Αθήνα
16. http://www.plasline.gr/products/apofaseis-ds-28052014/
17. Federico Martinon-Torres. Lancet 2013

Share.

About Author

Comments are closed.