Κεντρικό πρόσωπο

0

Χαράλαμπος Γαβράς, καθηγητής ιατρικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Βοστώνης, διευθυντής Τμήματος Υπέρτασης και Αθηροσκλήρυνσης, Ιατρικό Κέντρο Βοστώνης

Κύριε καθηγητά, έχοντας διαγράψει μέχρι στιγμής μια σπουδαία επιστημονική διαδρομή στην ιατρική, θα θέλαμε να μας μιλήσετε για τα κίνητρα και τα ερεθίσματα, που σας ώθησαν να ασχοληθείτε εκτενέστερα με το κομμάτι της έρευνας;

Νομίζω πως η έφεση για επιστημονική έρευνα –σε οποιοδήποτε τομέα, όπως η βιολογία, φυσική, χημεία, μαθηματικά, κλπ– είναι ένα ταλέντο παρόμοιο με το ταλέντο στη μουσική, στις εικαστικές τέχνες, στον κινηματογράφο, στη συγγραφή, κλπ. Δεν είναι χαρακτηριστικό μεγαλύτερης διανοητικής ικανότητας αλλά χαρακτηριστικό δημιουργίας τάσεως.

Πιστεύετε ότι η έρευνα αποτελεί το «κλειδί», με το οποίο θα δώσουμε λύσεις σε πολλές ασθένειες;

Ασφαλώς. Δεν έχετε παρά να σκεφτείτε που βρισκόταν η θεραπευτική πριν 100 χρόνια και που βρίσκεται σήμερα, με τις ανακαλύψεις και εφευρέσεις της μικροβιολογίας, των εμβολίων, των διαγνωστικών μέσων, των αντιβιοτικών, καρδιαγγειακών, αντικαρκινικών κλπ φαρμάκων, την πρόοδο στη χειρουργική, τις μεταμόσχευσης οργάνων.

Τη δεκαετία του 1970, ύστερα από προσωπική σας έρευνα, καταδείξατε το ρόλο του συστήματος ρενίνης-αγγειοτενσίνης στην υπέρταση. Πιστεύετε ότι η ανακάλυψη αυτή βοήθησε, και βοηθάει ακόμα, στην ανακάλυψη νέων πιο αποτελεσματικών φαρμάκων για την ρύθμιση της υπέρτασης, αλλά και στη νεφρική ανεπάρκεια;

Ο ρόλος του συστήματος ρετίνης –αγγειοτενσίνης στην υπέρταση αποδείχτηκε πολύ νωρίτερα– στις δεκαετίες του 1930 και 1940, από ερευνητές όπως ο Goldblatt, ο Page, ο Braun-Menendez, ο Davis και άλλοι. Η δική μου προσφορά στην δεκαετία του 1970 ήταν η απόδειξη ότι η αγγειοτενσίνη μπορεί να προκαλέσει βλάβη στην καρδιά και τα νεφρά, ακόμη και όταν δεν υπάρχει υπέρταση και όταν μπλοκάρει κανείς τη δράση του συστήματος σε διάφορα στάδια (όπως τον σχηματισμό της με μπλοκάρισμα του μετατρεπτικού ενζύμου ΑΜΕΑ ή την δράση της με μπλοκάρισμα των υποδοχέων της) μπορεί όχι μόνο να χαμηλώσει την αρτηριακή πίεση, αλλά και να προλάβει ή να αντιστρέψει επιπλοκές όπως η νεφρική ανεπάρκεια και η καρδιακή κάμψη. Αυτά σήμερα φαίνονται αυτονόητα, αλλά πριν 40 χρόνια προκάλεσαν αντιρρήσεις, ακόμα και ειρωνικά σχόλια από γνωστούς επιστήμονες.
Τα τελευταία χρόνια έχουν βγει στην αγορά καινούργια φάρμακα αυτής της κλάσεως με βελτιωμένα χαρακτηριστικά, όπως διάρκεια δράσεως, μεταβολισμός, παρενέργειες κλπ. που έχουν επεκτείνει τη χρήση αυτής της θεραπείας.

Παρ’ όλες τις προσπάθειες της επιστημονικής κοινότητας, αλλά και τα νέα φάρμακα, παραμένει μεγάλο το ποσοστό των ανθρώπων που παρουσιάζουν υπέρταση. Ποιος είναι ο ρόλος της πρόληψης και της αλλαγής του τρόπου ζωής στην αντιμετώπιση της υπέρτασης;

Όλοι ξέρουν ότι η σωστή διατροφή, η λεγόμενη «Μεσογειακή δίαιτα», η οποία είναι βασισμένη σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ψάρια, ελαιόλαδο και αποφυγή λιπαρών κρεάτων, βουτύρου κλπ, καθώς επίσης και η σωματική άσκηση και η αποφυγή του καπνίσματος, βοηθούν στην πρόληψη του λεγόμενου «καρδιαγγειακού συνδρόμου».

Η χορήγηση ανταγωνιστών της αγγειοτενσίνης ΙΙ και των αναστολέων ACE αποδείχθηκε ικανή να μειώσει την υπέρταση και να παράσχει την απαιτούμενη πρόληψη των καρδιακών και εγκεφαλικών επεισοδίων. Παραμένουν και σήμερα τα φάρμακα αυτά κλασική θεραπεία παγκοσμίως;

Τα φάρμακα αυτά παραμένουν πάντα τα προτιμώμενα φάρμακα για την πρόληψη καρδιαγγειακών επιπλοκών, νεφροπάθειας και διαβητικών επιπλοκών. Για την πρόληψη εγκεφαλικών επεισοδίων όλα τα αντιυπερτασικά φάρμακα είναι εξ’ ίσου αποτελεσματικά, εφ’ όσον κατεβάζουν την πίεση χωρίς παρενέργειες.
shutterstock_105929993
Από τις πιο πρόσφατες μελέτες της ερευνητικής ομάδας σας είναι η διαλεύκανση του ρόλου του γονιδίου myomaxin στην υπετροφία της καρδιάς και η σχέση του με την αγγειοτενσίνη. Μιλήστε μας για τις έρευνες αυτές, σε ποιο στάδιο βρίσκονται και τι πρόκειται να αναδείξουν;
Τι σας έκανε να στρέψετε το ενδιαφέρον σας στις γενετικές μελέτες. Η ενέργειά σας αυτή σας οδήγησε στην ανακάλυψη ενός αγνώστου γονιδίου που συμβάλλει στην ισχαιμική καρδιομυοπάθεια (το γονίδιο Cmya3), καθώς και την ανακάλυψη ότι επιλεκτικός αγωνιστής του υποδοχέως Β2 της βραδυκινίνης προστατεύει την καρδιά από ισχαιμική βλάβη.

Με τα πειράματα μου το 1968-70 απέδειξα ότι η αγγειοτενσίνη προκαλεί καρδιαγγειακές βλάβες, ακόμη και όταν δεν υπάρχει αύξηση της αρτηριακής πιέσεως. Αυτό οδήγησε πρόσφατα στην ανακάλυψη του γονιδίου Cmya3, ή myomaxin, αλλά ακόμη δεν υπάρχει πρακτική εφαρμογή από αυτή την ανακάλυψη, εκτός από την επιβεβαίωση ότι το μπλοκάρισμα του συστήματος ρενίνης – αγγειοτενσίνης έχει οφέλη πέρα από την πτώση της αρτηριακής πιέσεως.

Όσο για τους επιλεκτικούς αγωνιστές του Β2 υποδοχέως της βραδυκινίνης, τα πρόσφατα πειραματικά δεδομένα μας δείχνουν ότι ίσως προλαβαίνει την κλινική εμφάνιση διαβήτη τύπου 2, ο οποίος συχνά συνυπάρχει με την υπέρταση. Γι’ αυτό η θεραπεία της υπέρτασης με μπλοκαρίσματα του ΑΜΕΑ (που προστατεύει την βραδυκινίνη) έχει αυτό το πλεονέκτημα, εν αντιθέσει με μερικά άλλα αντιυπερτασικά φάρμακα που αυξάνουν τον κίνδυνο για διαβήτη.

Κύριε Γαβρά, παρόλο που ζείτε και εργάζεστε στο εξωτερικό, επιλέξατε να δεχτείτε τη θέση του προέδρου του συμβουλίου του Ιδρύματος του Πανεπιστημίου Πατρών. Τι σας έκανε να επιστρέψετε στη χώρα μας και τι προσδοκάτε να επιτύχετε με τη συνεργασία αυτή ως ακαδημαϊκός;

Όπως οι περισσότεροι απόδημοι Έλληνες επιστήμονες, αγαπάμε και πονάμε τον τόπο της καταγωγής μας. Κάνουμε ότι μπορούμε για να βοηθήσουμε την Ελλάδα και νομίζω –όπως και πολλοί άλλοι– ότι η βελτίωση της εκπαίδευσης των νέων μας είναι το καλύτερο που μπορούμε να προσφέρουμε.

Αποτελεί κίνητρο για έναν ερευνητή η απονομή επιστημονικών βραβείων; Έχοντας λάβει, μεταξύ άλλων, το βραβείο «Εξαιρετικής Έρευνας στην Υπέρταση» το 2000, το βραβείο Franz Volhard της Διεθνούς Υπερτασικής Εταιρείας το 2004 κ.α. πόσο σας επηρέασε στη μετέπειτα πορεία σας;

Η απονομή βραβείων σημαίνει αναγνώριση της επιστημονικής προσφοράς και φέρνει ικανοποίηση. Δεν είναι κίνητρο αλλά αποτέλεσμα των προσπαθειών.

Πιστεύετε ότι το επιστημονικό και ερευνητικό επίπεδο της Ελλάδας μπορεί να ανταγωνιστεί επάξια το αντίστοιχο επίπεδο που υπάρχει στο εξωτερικό. Γιατί επιστήμονες σαν και εσάς διαπρέπουν ευκολότερα στο εξωτερικό σε αντίθεση με την Ελλάδα;

Ναι, το πιστεύω, γιατί έχουμε πολλούς ικανούς και άξιους επιστήμονες. Αλλά η επιστημονική έρευνα χρειάζεται σταθερή υποδομή, κοινωνική σταθερότητα και αποφυγή εξωτερικών επιδράσεων.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Professor Haralambos Gavras is a pioneer in the field of the physiopharmacology of cardiovascular diseases. He is credited with the development and introduction of inhibitors of the renin-angiotensin system (RAS) in the treatment of hypertension and heart failure, which is now standard therapy that has significantly decreased the morbidity and mortality of cardiovascular diseases. He has earned international recognition, as shown by the numerous honors and awards from various scientific organizations, such as the American Heart Association, the International Society of Hypertension, the World Heart Federation, etc., as well as his election as President of learned societies, such as the American Society of Hypertension and the Interamerican Society of Hypertension.

His research on the role of the RAS in the pathophysiology of hypertension and ischemic heart disease started with the demonstration that angiotensin II excess can cause myocardial necrosis and renal tubular necrosis in experimental animals. He went on to explore the hemodynamic and biochemical effects of experimental drugs that block the RAS and produced the proof of concept needed before large controlled clinical trials would  establish this therapeutic approach.

He also investigated vasoactive neurohumoral factors such as the interaction of vasopressin with the sympathetic nervous system in salt-sensitivity and development of salt-induced hypertension and the sympathoregulatory properties of central α2A- and α2B-adrenergic receptors. He then confirmed these experimental findings in clinical trials on patients with congestive heart failure, by demonstrating the hemodynamic benefits of vasopressin blockade and central sympathetic inhibition in this setting.

He joined the faculty of the Boston University School of Medicine in 1975 and for over 30 years he secured constant uninterrupted research funding from the NIH. He assembled a team of investigators including molecular/cellular biologists, experimentalists and clinical investigators who, under his leadership, conducted research in basic science, physiologic experiments in animal models and clinical studies in which the research findings were successfully applied to treatment of patients.

More recently, using molecular biology techniques and genetically engineered  animals he investigated the molecular pathways of hypertensive target organ damage, which led to the discovery and characterization of a novel, previously unknown gene, the cardiomyopathy associated 3 (Cmya3) gene, now renamed Xirp-2, that mediates ischemic myocardial tissue damage, the discovery of a novel cellular receptor of the angiotensin converting enzyme, as well as the cardioprotective potential of a selective B2 receptor agonist of bradykinin in acute coronary syndromes. He has authored or co-authored over 650 publications.

In recognition of his excellence as a “bench to bedside” researcher and clinician he has earned numerous awards including the Arthur C. Corcoran 1993, the Lewis K.Dahl 1994 and the Novartis 2000 Awards from the A.H.A., the Talal Zein Award 1999 from the Mediterranean Association of Cardiology and Cardiac Surgery, the Franz Volhard Award 2004 from the World Heart Federation/I.S.H., as well as many awards from Hellenic biomedical societies in the U.S.A and Greece and honorary doctorates from the Universities of Athens, Thessaloniki and Patras, Greece. He has been elected Fellow of the Royal College of Physicians (Glasgow), member of the Greek Academy of Science, Chairman of the Council of Hypertension of the American Heart Association, member of the European Research Council and of various National Advisory Boards, which have at various times established the clinical guidelines for the treatment of hypertension that regulate therapy of this condition worldwide.

Share.

About Author

Αρχισυντάκτρια

Comments are closed.