Συνέντευξη ⥤ Αθανάσιος Παπαμίχος, MSc, PhD, CEO, ACCURATE Health Auditing & Consulting USA, LLC, πρόεδρος Ελληνικής Διοίκησης Υπηρεσιών Υγείας

0

Ακόμη και τους καλύτερους μάνατζερς αν καταφέρουμε να επιλέξουμε, μέσα από ένα αξιοκρατικό σύστημα επιλογής, δεν σημαίνει ότι αυτοί θα καταφέρουν να ασκήσουν αποτελεσματική διοίκηση, χωρίς τα εργαλεία του μάνατζμεντ. Όπως συμβαίνει, στα δημόσια νοσοκομεία, όταν ο διοικητής δεν μπορεί να προσλάβει το κατάλληλο, ή αναγκαίο, προσωπικό, δεν μπορεί να απολύσει το περιττό, ή μη κατάλληλο προσωπικό, όταν δεν μπορεί να ελέγξει τις αμοιβές τα κίνητρα, ή το τιμολόγιο, όταν δεν έχει μοντέρνα χρηματοοικονομικά εργαλεία και δεν μπορεί να αναζητήσει πόρους, πέραν του κρατικού προϋπολογισμού, για την υλοποίηση επενδυτικών σχεδίων. Αυτά είναι μερικά μόνο από τα προβλήματα, που αντιμετωπίζουν οι διοικητές και που καθηλώνουν σε χαμηλά επίπεδα την ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών.

Κύριε Παπαμίχο, η γνώση και η εμπειρία σας επάνω σε θέματα οργάνωσης και διοίκησης υπηρεσιών υγείας σας έχουν δώσει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα στον νέο χώρο, στον οποίο δραστηριοποιήστε επαγγελματικά τα τελευταία χρόνια και αφορά στην παροχή υπηρεσιών οργανωμένης φροντίδας (Managed Care) και ειδικότερα υπηρεσιών κλινικού ελέγχου (Clinical Audit). Μιλήστε μας για το νέο αυτό ρόλο. Πως γίνεται ο κλινικός έλεγχος και τι σκοπό εξυπηρετεί;

Κυρία Χατζηδάκη, θα ήθελα καταρχήν να σας ευχαριστήσω για την πρόσκληση και την φιλοξενία στο περιοδικό σας. Πράγματι, τα τελευταία χρόνια δραστηριοποιούμαι σε έναν τομέα με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, αλλά και μεγάλες δυσκολίες. Ένας τομέας, που αναπτύχθηκε τα τελευταία 12 χρόνια με όχημα κυρίως τις ασφαλιστικές εταιρείες στα πλαίσια περιορισμού των δαπανών τους στον τομέα της υγείας, αλλά και της διαφύλαξης ενός ποιοτικού επιπέδου υπηρεσιών για τους ασφαλισμένους τους.

Ειδικότερα, ο κλινικός έλεγχος (Clinical Audit) έχει ως στόχο την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών υγείας σε λογικό κόστος, μέσω του καθημερινού ιατρικού ελέγχου των περιστατικών σε ατομικό επίπεδο με τη χρήση προτύπων, διασφαλίζοντας την ιατρική αναγκαιότητα (Medical Necessity) και την ιατρική καταλληλότητα (Μedical Αppropriateness). Αυτές οι τεχνικές εφαρμόζονται με επιτυχία σε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες, περιορίζοντας σημαντικά τις δαπάνες υγείας και παράλληλα διασφαλίζοντας την ποιότητα των παρεχομένων ιατρικών διαδικασιών.

Στην Ελλάδα εφαρμόζεται την τελευταία 12ετία, κυρίως στον ιδιωτικό τομέα, με πολύ αξιόλογα αποτελέσματα, κυρίως ως προς τον εξορθολογισμό του κόστους των υπηρεσιών υγείας, είτε των εξωνοσοκομειακών, είτε των νοσηλειών. Ξεκίνησε από τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες με σκοπό τον περιορισμό του υπέρογκου κόστους, που κατέβαλαν για λήψη υπηρεσιών υγείας των ασφαλισμένων τους (έως 24% μείωση του κόστους ιατρικών εξόδων και έως 45% μείωση της μέσης διάρκειας νοσηλείας).

shutterstock_150354506

Μπορεί ο κλινικός έλεγχος (σε όλα τα επίπεδα) να βοηθήσει στην βελτίωση του εθνικού συστήματος υγείας μιας χώρας, αλλά και στην ουσιαστική μείωση του κόστους των υπηρεσιών υγείας; Ποιο είναι το βασικό πλεονέκτημα του ιατρικού ελεγκτικού μηχανισμού;

Η διαδικασία έλεγχου, ως αναπόσπαστο κομμάτι της κλινικής διακυβέρνησης, έχει αναμφισβήτητα πλεονεκτήματα, όχι μόνο για τις παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας και, κατ’ επέκταση, για την υγεία του ασθενή, αλλά συμβάλλει θετικά και στην οργάνωση και τη διοίκηση των παρεχόμενων υπηρεσιών, στην έρευνα και τη συνεργασία μεταξύ των επαγγελματιών υγείας. Ειδικότερα, στην περίπτωση του εθνικού συστήματος υγείας της χώρας, η εφαρμογή συστημάτων κλινικού ελέγχου αναμένεται να έχει σημαντικά αποτελέσματα στη βελτίωση του συνολικά παραγόμενου έργου δεδομένου ότι, θα συνδράμει στην αντιμετώπιση χρονιζόντων αδυναμιών του συστήματος, όπως:

  • η απουσία συστηματικών καταγραφών στη βάση φακέλων των ασθενών, σχετικά με το ιστορικό της νόσου, το ιστορικό και τα αποτελέσματα των εξετάσεων, που διενεργήθηκαν κατά το παρελθόν, κ.ά.
  • η απουσία πρωτοκόλλων διαχείρισης της νόσου και των ασθενών στο σύνολο των βαθμίδων φροντίδας/νοσηλείας
  • η διενέργεια επαναλαμβανόμενων εξετάσεων, λόγω μη καταγραφής και περιττών εξετάσεων στο πλαίσιο πρακτικών «αμυντικής ιατρικής»
  • η ασυνέχεια της φροντίδας μεταξύ πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας περίθαλψης
  • οι παρατηρούμενες ανομοιογένειες στην παρεχόμενη φροντίδα (κυρίως σε μονάδες υγείας με διαφορετικό βαθμό «αστικότητας», ακαδημαϊκού υποβάθρου κ.ά.)
  • τα παρατηρούμενα φαινόμενα «κακής ιατρικής» (malpractice)
  • η ανυπαρξία καθηκοντολογίου, μεταξύ των λειτουργών υγείας, στο σύστημα κλπ

Σίγουρα την εφαρμογή θα δυσκολέψει η:

  • απουσία πληροφοριακών συστημάτων
  • έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού στους κλινικούς ελέγχους
  • απουσία πρωτοκόλλων διαχείρισης της νόσου
  • καθώς και οι αντιδράσεις επαγγελματιών υγείας και η γραφειοκρατία

Όμως, μπορούμε να βελτιώσουμε την ποιότητα της φροντίδας, να εξοικονομήσουμε πόρους, να ευαισθητοποιήσουμε τους επαγγελματίες υγείας σε θέματα ελέγχου, να εφαρμόσουμε σύγχρονα εργαλεία κλινικής διακυβέρνησης, όπως ιατρικά πρωτόκολλα, σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης κ.α. και να αξιοποιήσουμε και την εμπειρία από τον ιδιωτικό τομέα, σχετικά με την εφαρμογή εσωτερικού ελέγχου.
Το βασικό πλεονέκτημα του ιατρικού ελεγκτικού μηχανισμού είναι ακριβώς ότι, ασκείται από ανεξάρτητους ιατρούς, οπότε αφαιρεί το επιχείρημα της αυθεντίας, με το οποίο μέρος της ιατρικής κοινότητας στην Ελλάδα προσπαθεί και επιτυγχάνει, μέχρι σήμερα, την δικαιολόγηση της μεγάλης προκλητής ζήτησης υπηρεσιών, που έχει δημιουργηθεί.

Πολλοί ισχυρίζονται, πως με την μεγάλη μείωση, που είχαμε στις τιμές των φαρμάκων και των υλικών, εξορθολογίστηκε σε μεγάλο βαθμό το κόστος των υπηρεσιών υγείας, ενώ, με την εισαγωγή οικονομικών ελέγχων από ορκωτούς ελεγκτές στα νοσοκομεία, διασφαλίζουμε τον περιορισμό της σπατάλης. Ποια είναι η γνώμη σας;

Η μείωση των τιμών φαρμάκων και υλικών είναι πολύ χρήσιμη και ρίχνει το κόστος, αλλά τα αποτελέσματα είναι συνήθως χρονικά περιορισμένα, μια και η άλλη παράμετρος του κόστους είναι η ποσότητα. Αυτή ελέγχεται, όπως γνωρίζετε, κυρίως από τους γιατρούς στην καθ’ημέρα πράξη και πολλά παραδείγματα του παρελθόντος έχουν δείξει ότι, όταν μειώνονται οι τιμές και δεν εφαρμόζεται έλεγχος έχουμε εκτίναξη στις ποσότητες των ιατρικών υπηρεσιών, φαρμάκων, υλικών, εξετάσεων κλπ.

Επίσης, δεν αρκεί μόνο το οικονομικό audit με ορκωτούς λογιστές στα νοσοκομεία, μια και δεν μπορούν να ελέγξουν την κλινική διαχείριση των ασθενών από τους γιατρούς (πχ ελέγχουν αν είναι σωστή η προμήθεια και η τιμή ενός στεντ, αλλά δεν μπορούν να πουν, αν ο ασθενής χρειάζεται ένα, ή τέσσερα.) Είναι, νομίζω, η κατάλληλη στιγμή να εξορθολογιστεί το σύστημα και να συγκρατήσουμε τις δαπάνες, χρησιμοποιώντας τεχνικές και εργαλεία «οργανωμένης φροντίδας» (managed care), όπως ο έλεγχος της κλινικής πρακτικής από ανεξάρτητους γιατρούς και επαγγελματίες υγείας.

shutterstock_113775370

Μεγάλες αλλαγές έχουν επιχειρηθεί στο εθνικό σύστημα υγείας της χώρας μας σε τομείς όπως: α) η αλλαγή των αποζημιώσεων των ιατρών, νοσοκομείων, και κλινικών εργαστηρίων β) ο έλεγχος των δαπανών γ) η δημόσια ασφάλιση υγείας και δ) η αξιολόγηση του ανθρώπινου δυναμικού στο χώρο της υγείας. Μεγάλη κριτική γίνεται, όμως, στον τρόπο, που υλοποιούνται, ενώ υποστηρίζεται ότι, δεν υπάρχει κατάλληλο μάνατζμεντ. Ποια είναι η γνώμη σας;

Πιστεύω ότι, οι πολιτικές, που προσπάθησαν να εφαρμοστούν τα τελευταία χρόνια, είναι στην σωστή κατεύθυνση και είναι πολύ σημαντικές, αλλά η εφαρμογή τους χρειάζεται μεγαλύτερη εξειδίκευση και μελέτη. Τόσο ο ενιαίος φορέας χρηματοδότησης, όσο και το σύστημα των κλειστών νοσηλίων, ως τρόπος αποζημίωσης, ήταν για χρόνια το ζητούμενο. Ο έλεγχος των δαπανών έγινε, κυρίως, με οριζόντιες περικοπές προυπολογισμών και με μεγάλες μειώσεις μισθών, αλλά και τιμών υλικών και φαρμάκων. Είναι πολύ θετικό ότι, ο ΕΟΠΥΥ αποφάσισε την εισαγωγή εργαλείων, όπως ο κλινικός έλεγχος, για τον έλεγχο καταρχήν των νοσηλειών και εξετάσεων, που γίνονται στον ιδιωτικό τομέα, με στόχο, τόσο τον περιορισμό των δαπανών, αλλά και τη διασφάλιση της ποιότητας της κλινικής φροντίδας.
Η αξιολόγηση του ανθρώπινου δυναμικού νομίζω ότι είναι αναγκαία διαδικασία και δεν θα έπρεπε να το συζητάμε. Μέχρι σήμερα, αυτή η διαδικασία ήταν τυπική και προσχηματική και το γνωρίζουν όλοι, όσοι εργάζονται στο σύστημα υγείας.

Σε ότι αφορά το μάνατζμεντ, τώρα, μπορούμε να πούμε ότι, δεν υπάρχει ισχυρή διοίκηση στο ΕΣΥ, μιας και δεν καλύφθηκε, όπως θα πρεπε, η έλλειψη σύγχρονου εθνικού, περιφερειακού και τοπικού Management.

Παρά τις προσπάθειες, σε ατομικό επίπεδο, που έχουν γίνει, για την καλύτερη διοίκηση του συστήματος, αλλά και την παρουσία μάνατζερς στο σύστημα υγείας, απέχουμε ακόμη πολύ από το επίπεδο, που θα έπρεπε να είχαμε, με βάση τους πόρους, που καταναλώθηκαν μέσα στο σύστημα.

Αυτό συνέβη, γιατί δεν λειτουργούν μηχανισμοί και εργαλεία σύγχρονου μάνατζμεντ. Όροι και λέξεις, όπως αποτελεσματική διοίκηση, μάνατζμεντ ολικής ποιότητας, αποδοτικότητα και παραγωγικότητα, αφορούν κυρίως τον ιδιωτικό τομέα. Ακόμη και η απλή αναφορά αυτών των όρων και η σύνδεσή τους με το δημόσιο και, μάλιστα, με το ΕΣΥ αποτελούσε αιτία πολέμου για τους συνδικαλιστές και «εμπορευματοποίηση», δήθεν, της υγείας. Τα γεγονότα όμως απεδείχθησαν και πάλι «ξεροκέφαλα», κατά τη γνωστή ρήση παλαιού, μάλιστα, σοσιαλιστή ηγέτη και άρα, η αγνόησή τους οδηγεί μοιραία σε ανεπιθύμητα αποτελέσματα, όπως αυτά που ζούμε σήμερα.

Είναι επίσης γνωστό σε όλους ότι, η σημερινή νομική μορφή των δημόσιων νοσοκομείων δεν βοηθάει στην ευέλικτη προώθηση των διαδικασιών, ενώ, ταυτόχρονα, προάγει την γραφειοκρατία (π.χ «απαρχαιωμένοι» οργανισμοί, χρονοβόρες διαδικασίες κάλυψης αναγκών και προσλήψεων, υστέρηση στην ενσωμάτωση των νέων εξελίξεων της πληροφορικής και τεχνολογίας). Ταυτόχρονα, εξακολουθούν να υπάρχουν ανελαστικές εργασιακές σχέσεις για τους εργαζόμενους, οι οποίοι στερούνται κινήτρων, για να κάνουν την εργασία τους πιο αποδοτική.

Τι πιστεύετε θα πρέπει να γίνει, σε ό,τι αφορά το μάνατζμεντ του εθνικού συστήματος υγείας; Υπάρχουν οι κατάλληλοι ανθρώπινοι πόροι στην χώρα μας, για να υποστηρίξουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, ή να στελεχώσουν τις διοικήσεις των νοσοκομείων;

Το μάνατζμεντ του συστήματος υγείας στην χώρα μας κινείται σήμερα σε ένα νέο πλαίσιο, με παραμέτρους υπό διαμόρφωση από τις «μνημονιακές υποχρεώσεις» και τις νέες πολιτικές, πράγμα το οποίο καθιστά, πλέον, υποχρεωτική τη διαχείριση από επαγγελματίες με ειδική κατάρτιση και εμπειρία στη διοίκηση, καθώς δεν υπάρχουν ούτε τα χρονικά περιθώρια, αλλά ούτε οι δικαιολογίες, για μια υπολειματική στάση απέναντι στα αναμενόμενα από τους πολίτες και, βέβαια, τους δανειστές μας.

Παράλληλα, οι απαιτήσεις επιβάλλουν μείζονες αλλαγές, όπως στο επίπεδο της τεχνολογίας παραγωγής, που θα πρέπει να μεθοδευτούν και να προωθηθούν από έμπειρους μάνατζερς. Οι ίδιοι άνθρωποι θα πρέπει, παράλληλα και άμεσα, να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά χρόνιες ελλείψεις και παθογένειες των νοσηλευτικών ιδρυμάτων.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να πούμε πως, στη χώρα μας έχει αρχίσει να δημιουργείται μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων με σπουδές(στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό), αλλά και εμπειρία στο χώρο του μάνατζμεντ υγείας.

Όμως, ακόμη και τους καλύτερους αν καταφέρουμε να επιλέξουμε, μέσα από ένα αξιοκρατικό σύστημα επιλογής, δεν σημαίνει ότι αυτοί θα καταφέρουν να ασκήσουν αποτελεσματική διοίκηση, χωρίς τα εργαλεία του μάνατζμεντ, που προαναφέραμε. Όπως συμβαίνει, δηλαδή, στα δημόσια νοσοκομεία, όταν ο διοικητής δεν μπορεί να προσλάβει το κατάλληλο, ή αναγκαίο, προσωπικό, δεν μπορεί να απολύσει το περιττό, ή μη κατάλληλο προσωπικό, όταν δεν μπορεί να ελέγξει τις αμοιβές τα κίνητρα, ή το τιμολόγιο, όταν δεν έχει μοντέρνα χρηματοοικονομικά εργαλεία και δεν μπορεί να αναζητήσει πόρους, πέραν του κρατικού προϋπολογισμού, για την υλοποίηση επενδυτικών σχεδίων. Αυτά είναι μερικά μόνο από τα προβλήματα, που αντιμετωπίζουν οι διοικητές και που καθηλώνουν σε χαμηλά επίπεδα την ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών.

Είναι προφανές, επομένως, ότι, το παλιό μοντέλο με τις κομματικές επιλογές «δήθεν μάνατζερς», χωρίς γνώσεις μάνατζμεντ, αλλά και χωρίς τη δυνατότητα να ασκήσουν μάνατζμεντ, με βασικό κριτήριο την αφοσιωμένη και άκριτη υποστήριξη στον υπουργό, που τους διόριζε, έχει σημαντική ευθύνη για την σημερινή κατάσταση του ΕΣΥ, παρόλο που αυτό υπήρξε μια πολιτικά πρωτοποριακή ενέργεια την εποχή της σύλληψής του.

Καταλαβαίνουμε, λοιπόν, πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των εξειδικευμένων και ικανών μάνατζερς στον ευαίσθητο και ιδιαίτερα πολύπλοκο τομέα της υγείας, όπως επίσης σημαντική είναι και η διαδικασία προσέλκυσης, επιλογής και ανταμοιβής τους.

Θα πρέπει, λοιπόν, οι μάνατζερ να επιλέγονται με βάση τα ουσιαστικά προσόντα τους, να απασχολούνται με συμβόλαια ορισμένου χρόνου (και για επαρκή χρόνο), να αξιολογούνται περιοδικά με βάση προκαθορισμένους στόχους και να ανταμείβονται ανάλογα με την αποτελεσματικότητά τους.

Συγκρίνοντας το εθνικό σύστημα των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής με το ελληνικό σύστημα υγείας, θα ήθελα να μου αναλύσετε, μερικά από τα χαρακτηριστικά του κάθε συστήματος;

Το σύστημα υγείας στις ΗΠΑ, σε αντίθεση με το ελληνικό, μπορούμε να πούμε ότι, δίνει έμφαση, κυρίως, στην ιδιωτική ασφάλιση, αντί για την δημόσια/κοινωνική. Η δημόσια ασφάλιση στις ΗΠΑ καλύπτει μόνο ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού (ηλικιωμένοι, ανάπηροι, μητέρες με χαμηλό εισόδημα), μέσω των συστημάτων Medicare και Medicaid. Το 65% του πληθυσμού έχει ιδιωτική ασφάλιση, ενώ περίπου τo 20% είναι ανασφάλιστοι και δεν έχουν πρόσβαση στο σύστημα υγείας. Τον τελευταίο χρόνο γίνεται μια μεγάλη προσπάθεια κάλυψης του πληθυσμού αυτού, που φτάνει τα 48 εκ πολίτες, μέσω της μεταρρύθμισης (Affordable Care Act) του Προέδρου Ομπάμα.

Σε αντίθεση το ελληνικό σύστημα, βασίζεται στην κοινωνική ασφάλιση και έχει, ως βασική προτεραιότητα, την καθολική κάλυψη του πληθυσμού. Όμως, τα τελευταία χρόνια της κρίσης βρίσκεται σε κίνδυνο μεγάλο μέρους του πληθυσμού (υπάρχουν εκτιμήσεις για πάνω από 20% του πληθυσμού), λόγω της αποασφάλισης των ανέργων και της φτώχειας.

Βασικό χαρακτηριστικό του συτήματος υγείας στις ΗΠΑ αποτελεί η ύπαρξη συστημάτων οργανωμένης φροντίδας υγείας (managed care), που παρέχουν στους ασφαλισμένους πλήρη πρωτοβάθμια και νοσοκομειακή κάλυψη, έναντι προκαθορισμένης μηνιαίας, ή ετήσιας, συνδρομής, κατευθύνοντάς τους για την ανεύερση της κατάλληλης για αυτούς θεραπείας/νοσηλείας σε επιλεγμένα δίκτυα παρόχων υγείας με ελεγχόμενο και προκαθορισμένο κόστος.

Το 70% των νοσοκομείων είναι κοινωφελή, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα, ιδιωτικά, κοινοτικά, ή ακαδημαϊκά. Τα περισσότερα νοσοκομεία χαρακτηρίζονται από τις υψηλές επενδύσεις στην ακριβή τεχνολογία και από την ύπαρξη αυστηρών κριτηρίων ποιότητας. Οι περισσότεροι γιατροί αμείβονται κατά πράξη, αλλά τόσο οι αμοιβές τους, όσο και το περιεχόμενο της πρακτικής τους, υπόκεινται σε αυστηρούς ελέγχους και αυστηρές ποινικές κυρώσεις.

Σε ό,τι αφορά την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, αυτή παρέχεται, κυρίως, από ιδιώτες γιατρούς στα ιδιωτικά τους ιατρεία. Την τελευταία δεκαετία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται πολυϊατρεία, ειδικά κέντρα, χειρουργεία και κλινικές ημέρας, κέντρα οικογενειακού προγραμματισμού κ.ά. Ιδιαίτερη, επίσης, έμφαση δίνεται στην πρόληψη και στην προαγωγή και αγωγή υγείας.

shutterstock_103932620

Share.

About Author

Αρχισυντάκτρια

Comments are closed.