Τα πέντε βασικά σημεία της γονιδιακής θεραπείας για την SMA και πώς λειτουργεί

0

Δημήτριος Ζαφειρίου | MD, PhD, Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας – Αναπτυξιολογίας, Διευθυντής 1ης Παιδιατρικής Κλινικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης,Γενικό Νοσοκομείο «Ιπποκράτειο», Guest Professor, Department of Paediatric Neurology, Boston’s Children Hospital, Harvard University, Boston, MA, USA

Οι ασθενείς με Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία (SMA) και συμπτώματα κατά τη στιγμή της όποιας θεραπευτικής παρέμβασης, θα απαιτήσουν πιθανώς κάποια υποστηρικτική αναπνευστική, διατροφική ή/και μυοσκελετική φροντίδα για να μεγιστοποιήσουν τις λειτουργικές ικανότητες και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής, όπως σημειώνει ο κ. Δημήτριος Ζαφειρίου, υπογραμμίζοντας τις νέες θεραπευτικές δυνατότητες για την αντιμετώπιση της νόσου.

Συνέντευξη: Κοσμάς Ζακυνθινός

Κύριε Ζαφειρίου, τι είναι η Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία (SMA) και πόσο σοβαρή είναι ως νόσος;

Η Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία (SMA) είναι μια σπάνια γενετική νευρομυϊκή ασθένεια που έχει ως αποτέλεσμα την ταχεία και μη αναστρέψιμη απώλεια των κινητικών νευρώνων που επηρεάζουν τις μυϊκές λειτουργίες, όπως την αδρή κινητικότητα, τη λεπτή κινητικότητα ή ακόμα και την αναπνοή!

Αυτό σημαίνει ότι προοδευτικά οδηγεί σε μυϊκή αδυναμία, παράλυση και, όταν αφεθεί χωρίς θεραπεία, ακόμα και θάνατο (στην πιο σοβαρή μορφή της).

Η SMA προκαλείται από την έλλειψη του γονιδίου SMN1, το οποίο είναι υπεύθυνο για την παραγωγή μιας βασικής πρωτεΐνης που εμπλέκεται στην επιβίωση των κινητικών νευρώνων.

Αυτό σημαίνει ότι όσα παιδιά γεννιούνται με SMA προοδευτικά χάνουν τους κινητικούς νευρώνες που είναι υπεύθυνοι για να τους βοηθήσουν να κινήσουν τους μύες τους, μια ζημιά που είναι μη αναστρέψιμη κι ως εκ τούτου μόνιμη…

Οι ασθενείς με SMA και συμπτώματα κατά τη στιγμή της όποιας θεραπευτικής παρέμβασης, θα απαιτήσουν πιθανώς κάποια υποστηρικτική αναπνευστική, διατροφική ή/και μυοσκελετική φροντίδα για να μεγιστοποιήσουν τις λειτουργικές ικανότητες και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής.

Τα πρώτα σημάδια της νόσου μπορεί να μη γίνουν άμεσα αντιληπτά, με τα παιδιά να φαίνονται υγιή, ακόμη και όταν προκύπτει η απώλεια των κινητικών νευρώνων. Αυτό ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα τη διάγνωση της νόσου όταν θα είναι ήδη σε προχωρημένο στάδιο.

Πόσο σημαντική είναι η έγκαιρη διάγνωση για τη θεραπεία της SMA και πώς μπορεί να διασφαλιστεί αυτή;

Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της SMA είναι κρίσιμης σημασίας λόγω της μη αναστρέψιμης βλάβης στους κινητικούς νευρώνες. Η πρώιμη αποκατάσταση της πρωτεΐνης SMN στους κινητικούς νευρώνες, μέσω της χορήγησης της κατάλληλης θεραπείας, είναι κρίσιμη για την πρόληψη του κυτταρικού θανάτου, επιτρέποντας την αύξηση και την ανάπτυξη της κινητικής λειτουργίας στα νεογνά.

Υπάρχουν πρωτοβουλίες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, τόσο από την πλευρά των ασθενών, την ΕΕ όσο και από την φαρμακοβιομηχανία, για την ανάπτυξη ενός γενικευμένου προγράμματος ελέγχου για SMA, για όλες τις κυήσεις, πριν ή μετά τον τοκετό, προκειμένου να διασφαλιστεί η έγκαιρη ανίχνευση της νόσου και να υπάρχει η δυνατότητα άμεσης χορήγησης θεραπείας, στα παιδιά που διαγιγνώσκονται με την ολέθρια αυτή ασθένεια. Έτσι, θα αποφεύγεται κατά το μέγιστο δυνατό η καταστροφή των κινητικών νευρώνων.

Τι θεραπευτικές επιλογές υπάρχουν σήμερα για την SMA;

Μέχρι στιγμής, η αντιμετώπιση της SMA γίνεται με δυο τρόπους:

Ο πρώτος εστιάζει στη χορήγηση θεραπείας, η οποία επιτρέπει στο υποστηρικτικό γονίδιο SMN2 να παράγει SMN πρωτεΐνη, υποκαθιστώντας σε ένα ποσοστό την έλλειψή της, βελτιώνοντας έτσι τα συμπτώματα της νόσου.

Ο δεύτερος είναι η γονιδιακή θεραπεία, η οποία χορηγείται εφάπαξ ενδοφλέβια και αντιμετωπίζει την υποκείμενη αιτία της SMA, αντικαθιστώντας τη λειτουργία του απόντος ή ελαττωματικού γονιδίου SMN1, με ένα νέο, λειτουργικό αντίγραφο του γονιδίου αυτού, έτσι ώστε να αποκατασταθεί η παραγωγή και λειτουργία της απαιτούμενης πρωτεΐνης.

Τι είναι η γονιδιακή θεραπεία για την SMA και πώς λειτουργεί;

Η λογική της γονιδιακής θεραπείας είναι η εξής:

Απομονώνεται ένα νέο λειτουργικό αντίγραφο του γονιδίου που λείπει ή είναι ελαττωματικό.

Ένας ιός επιλέγεται ως διαβιβαστής, λόγω της ικανότητάς του να εισέρχεται στα κύτταρα.

Το νέο λειτουργικό γονίδιο, εισάγεται μέσα στον διαβιβαστή, ο οποίος ενεργεί ως φορέας, που μεταφέρει και απελευθερώνει το λειτουργικό γονίδιο μέσα στα κύτταρα του ασθενούς σε όλο το σώμα.

Στη συνέχεια, ο διαβιβαστής χορηγείται στον ασθενή και εισέρχεται στα κύτταρα, όπου αποσυντίθεται, επιτρέποντας έτσι στο νέο λειτουργικό γονίδιο να εισαχθεί στον πυρήνα των κυττάρων.

Με το νέο γονίδιο στη σωστή θέση, τα κύτταρα ξεκινούν να παράγουν την απαραίτητη πρωτεΐνη.

Μέσω της χορήγησης μιας μόνο εφάπαξ δόσης τις πρώτες εβδομάδες της ζωής τους και πριν από την εκδήλωση των συμπτωμάτων της νόσου, τα παιδιά με SMA μπορεί να είναι σε θέση να ζήσουν μια όσο το δυνατόν πιο “φυσιολογική” ζωή σε σχέση με αυτό που θα αναμέναμε από τα δεδομένα φυσικής ιστορίας της νόσου.

Αυτό πιστοποιείται κι από τα μέχρι τώρα στοιχεία που έχουμε από τις κλινικές μελέτες σε αντίστοιχους πληθυσμούς βρεφών με SMA.

Ποιο είναι το πρότυπο φροντίδας των ασθενών με SMA, απαιτείται η υποστήριξη από μια διεπιστημονική ομάδα ιατρών και άλλων ειδικών;

Πέρα από την έγκαιρη έναρξη της θεραπείας, η διεπιστημονική προσέγγιση αποτελεί ένα βασικό στοιχείο στη διαχείριση των ασθενών με SMA.

Η νόσος αυτή είναι μια πολυδιάστατη διαταραχή που περιλαμβάνει διαφορετικές πτυχές φροντίδας, και κάθε μία από αυτές δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται μεμονωμένα αλλά ως μέρος μιας διεπιστημονικής προσέγγισης.

Στο παρελθόν, το φορτίο του συντονισμού αυτής της προσέγγισης βάραινε αποκλειστικά την οικογένεια. Σήμερα αυτό θα πρέπει να γίνεται σε συνέργεια με το θεράποντα ιατρό, τις περισσότερες φορές το νευρολόγο ή τον παιδονευρολόγο, ο οποίος γνωρίζει την πορεία της νόσου και τα πιθανά ζητήματα που μπορεί να προκύψουν. Με αυτό τον τρόπο θα είναι εφικτή η παρακολούθηση αυτών των διαφορετικών πτυχών που αποτελούν μέρος της εξέλιξης της νόσου και, όπου είναι δυνατόν, την παροχή προληπτικής φροντίδας.

Παρόλο που η Νωτιαία Μυϊκή Ατροφία έχει μια μόνο γενετική αιτία, η κλινική εκδήλωση, η εξέλιξη, οι ανάγκες και η διαθεσιμότητα των ειδικοτήτων μπορεί να ποικίλλει ευρέως. Επομένως, σε αυτή τη διεπιστημονική ομάδα για την αντιμετώπισή της, εκτός των νευρολόγων/παιδονευρολόγων, θα πρέπει να ενταχθούν και οι ειδικότητες του πνευμονολόγου, του ορθοπεδικού, του φυσικοθεραπευτή, του διαιτολόγου και όποιου άλλου ειδικού προκύπτει, βάσει των ατομικών αναγκών του ασθενούς.

Ποιος είναι ο ρόλος που θα πρέπει να έχουν οι γονείς ή άλλοι φροντιστές στην υποστήριξη των παιδιών με SMA;

Οι γονείς ή οι φροντιστές αποτελούν μέρος αυτής της πολύπλευρης προσέγγισης των ασθενών με SMA.

Αυτοί εξασφαλίζουν την καλύτερη φροντίδα για το παιδί στην καθημερινότητά του, διαδραματίζοντας σημαντικό ρόλο στη μετάδοση πληροφοριών και διασφαλίζοντας μια συνεχή κατ’ οίκον φροντίδα, καθώς σε καμία περίπτωση δεν είναι εφικτή η συνεχής παρουσία νοσηλευτικού ή ιατρικού προσωπικού.

Παρέχουν την πλειονότητα των παρεμβάσεων υγειονομικής περίθαλψης που λαμβάνουν τα παιδιά τους καθημερινά, συμπεριλαμβανομένης της αναπνευστικής υποστήριξης και της διατροφής/σίτισης.

Κύριο μέλημά τους είναι να παραμένουν εξαιρετικά κινητοποιημένοι και ενημερωμένοι αναφορικά με την ασθένεια και την εξέλιξη του παιδιού τους.

Η φροντίδα που παρέχεται σε άτομα με SMA μπορεί να κάνει μια τεράστια διαφορά στην ικανότητά τους να αντιμετωπίσουν τη νόσο και να παραμείνουν ασφαλείς και στη βέλτιστη κλινική κατάσταση.

Για αυτούς η καθημερινή διαχείριση ενός παιδιού με SMA δεν παύει να αποτελεί τη φροντίδα που προσφέρει ο κάθε γονιός στο παιδί του.

 

Share.

About Author

Comments are closed.