Πρόληψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας: Οι τελευταίες επιστημονικές εξελίξεις

0

 ΘΕΌΔΩΡΟΣ ΑΓΟΡΑΣΤΌΣ

Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Πρόεδρος της Ελληνικής HPV Εταιρείας

 

 Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί σήμερα τη 4η συχνότερη κακοήθη νόσο των γυναικών παγκοσμίως, μετά τους καρκίνους μαστού, εντέρου και πνευμόνων. Το 2018 ~570.000 περιπτώσεις και 311.000 θάνατοι από την νόσο αυτή πιστοποιήθηκαν σε όλο τον κόσμο (στην Ελλάδα η συχνότητα εμφάνισης ανήλθε στις 7,9/100.000 και η θνησιμότητα στις 2,0/100.000 γυναίκες).

Η εφαρμογή από 60ετίας περίπου του γνωστού τεστ Παπανικολάου, ενώ ελάττωσε στην αρχή σημαντικά την επίπτωση και θνησιμότητα από αυτή τη νόσο, τις τελευταίες 2-3 δεκαετίες δεν κατόρθωσε να βελτιώσει περαιτέρω την κατάσταση, με αποτέλεσμα ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας να συνεχίζει σήμερα να αποτελεί μία από τις πιο συχνές κακοήθεις νόσους της γυναίκας. Εν όψει αυτής της κατάστασης, ήταν καταλυτική η σημασία της ανακάλυψης της ομάδας του Καθηγητού H. zur Hausen την δεκαετία του ’70 –για την οποία έλαβε αυτός το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής το 2008– ότι η γενεσιουργός αιτία της καρκινογένεσης στον τράχηλο της μήτρας είναι ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (Human Papilloma Virus-HPV). Η HPV-μόλυνση θεωρείται η απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας, τουλάχιστον στο 99,7% των περιπτώσεων.

Με βάση τη νέα αυτή γνώση, η σύγχρονη βιοτεχνολογία κατόρθωσε κατά τα τελευταία 20 περίπου χρόνια να πραγματοποιήσει δύο σημαντικότατα βήματα στον τομέα της πρωτογενούς και δευτερογενούς πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου: α. τη δημιουργία ενός εμβολίου εναντίον της HPV-μόλυνσης, του πρώτου εμβολίου εναντίον καρκίνου και β. την ανάπτυξη ενός μοριακού test (“HPV DNA test”), του πρώτου μοριακού τεστ για πληθυσμιακό έλεγχο, με το οποίο ανιχνεύεται το ιικό DNA στα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας. Η συνδυασμένη εφαρμογή των δύο αυτών μεθόδων αποδεικνύεται ότι είναι ικανή να ελαττώσει ή και να εξαλείψει την επίπτωση και την θνησιμότητα του καρκίνου του τραχήλου.

Ως πρωτογενής πρόληψη, ο εμβολιασμός με το νέο 9δύναμο εμβόλιο κοριτσιών και γυναικών, μπορεί να προσφέρει υψηλή προστασία από την μόλυνση με τους 7 πλέον ογκογόνους τύπους του HPV, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για το ~90% των περιπτώσεων καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας. Μέχρι σήμερα, τα HPV εμβόλια αποδείχθηκαν ασφαλή, χωρίς αιτιολογικά σχετιζόμενες σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. O Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) συστήνει την χορήγηση του HPV εμβολίου κατά προτεραιότητα σε κορίτσια 9-15 ετών και, ήδη, πάνω από 100 χώρες έχουν εντάξει στα εθνικά εμβολιαστικά τους προγράμματα τον HPV εμβολιασμό.

Η δευτερογενής πρόληψη του καρκίνου τραχήλου μήτρας βασίζεται στον προσυμπτωματικό έλεγχο των γυναικών (screening), με σκοπό την ανίχνευση και θεραπεία προκαρκινικών αλλοιώσεων ή διηθητικού καρκίνου σε στάδιο που είναι δυνατή η θεραπευτική του αντιμετώπιση. Όλες οι γυναίκες πρέπει να υποβάλλονται σε προσυμπτωματικό έλεγχο, διότι το εμβόλιο δεν προστατεύει ούτε από όλους τους ογκογόνους τύπους του ιού, ούτε από ήδη υπάρχουσα λοίμωξη.

Σύμφωνα με τις συστάσεις του Π.Ο.Υ., όπως και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το καθιερωμένο μέχρι σήμερα τεστ Παπανικολάου πρέπει να αντικατασταθεί από το HPV test λόγω μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας του δευτέρου. Οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τονίζουν ότι η αλλαγή αυτή πρέπει να συντελεστεί στο πλαίσιο οργανωμένων Εθνικών Προγραμμάτων Προσυμπτωματικού Ελέγχου και σημειώνουν ότι πρέπει να αποφευχθεί η ταυτόχρονη διενέργεια και τεστ Παπανικολάου και HPV test. Η Ολλανδία, ήταν η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που άλλαξε το 2017 το εθνικό της πρόγραμμα πρόληψης του τραχηλικού καρκίνου και το βασίζει πλέον στη διενέργεια του HPV DNA test ανά 5-10 έτη, παράλληλα με HPV-εμβολιασμό. Ακολούθησαν η Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Τουρκία, Μεξικό, Μεγ. Βρετανία, Σουηδία, Ιταλία, Νορβηγία, Φινλανδία, Χιλή, Αργεντινή, κ.ά., ενώ από το 2020 είναι προτιμητέα και στις ΗΠΑ η διενέργεια μόνο του HPV DNA testing ως μεθόδου προσυμπτωματικού ελέγχου των γυναικών.

Τελευταία, απεδείχθη ότι η λήψη κολποτραχηλικού υλικού από την ίδια την γυναίκα (αυτολήψη – self-sampling) με σκοπό τη διενέργεια HPV DNA testing προσφέρει εξίσου αξιόπιστα αποτελέσματα με αυτή που διενεργεί ο επαγγελματίας υγείας. Ως εκ τούτου, η αυτο-λήψη του κολποτραχηλικού εκκρίματος για HPV DNA test είναι μια ενδιαφέρουσα προοπτική για χώρες, στις οποίες για διάφορους λόγους η συμμετοχή του γυναικείου πληθυσμού στον προληπτικό έλεγχο είναι περιορισμένη.

Ο Π.Ο.Υ. απηύθυνε το 2018 έκκληση για δράση στην παγκόσμια κοινότητα με σκοπό την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως προβλήματος δημόσιας υγείας σε όλες τις χώρες της υφηλίου και εγκαινίασε τον Νοέμβριο 2020 μια Παγκόσμια Στρατηγική για την Εξάλειψη του Καρκίνου Τραχήλου ως Προβλήματος Δημόσιας Υγείας με τους εξής στόχους για την περίοδο 2020-2030:

το 90% των κοριτσιών μέχρι 15 ετών θα πρέπει να έχουν εμβολιαστεί πλήρως,

το 70% των γυναικών θα πρέπει να εξετασθούν προληπτικά με υψηλής ακρίβειας δοκιμασία (HPV test) μια φορά σε ηλικία 35 ετών και άλλη μια σε ηλικία 45 ετών, και

το 90% των γυναικών με προκαρκινικές αλλοιώσεις ή καρκίνο τραχήλου θα πρέπει να τύχουν ενδεδειγμένης θεραπευτικής αντιμετώπισης και παρηγορητικής φροντίδας.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, εάν υιοθετηθεί και εφαρμοσθεί αυτή η στρατηγική (90/70/90) από τα κράτη μέλη του Π.Ο.Υ. ο καρκίνος τραχήλου μήτρας θα μπορέσει να εξαλειφθεί παγκοσμίως εντός ενός αιώνα, σε χώρες δε με υψηλό εισόδημα μέχρι το ~2030-40. Είναι σημαντικό, βέβαια, να τονισθεί, ότι αυτοί οι στόχοι μπορούν να γίνουν πραγματικότητα μόνο με ουσιαστική διεθνή οικονομική στήριξη και πολιτική βούληση. ⩙

Για περισσότερες πληροφορίες: www.hpvsociety.gr

 

Share.

About Author

Comments are closed.