Οζώδης Σκλήρυνση (ΟΣ): Η σπάνια πάθηση με συχνότητα περίπου 1 στις 6.000 γεννήσεις

0

Η Οζώδης Σκλήρυνση (ΟΣ) είναι μια πολυσυστηματική γενετική νόσος που χαρακτηρίζεται από πολλαπλούς καλοήθεις όγκους (όζους) κυρίως στον εγκέφαλο και τα περισσότερα όργανα του σώματος. Πρόκειται για μια σπάνια Πάθηση, η οποία εμφανίζεται με συχνότητα περίπου 1 στις 6.000 γεννήσεις στο γενικό πληθυσμό.

 

ΖαφειρίουΔημήτριος Ζαφειρίου

Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας-Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

 

Αν και πρόκειται για γενετική πάθηση (80%-85% των περιπτώσεων εμφανίζουν τροποποιήσεις στα γονίδια TSC1 και TSC2), σε λιγότερο από τους μισούς ασθενείς η νόσος κληρονομείται με τον αυτοσωμικό επικρατούντα χαρακτήρα. Τα παθολογικά γονίδια TSC1 και TSC2 εντοπίζονται στα 9q34 και 16p13 χρωμοσώματα και ευθύνονται για την παραγωγή των πρωτεϊνών αμαρτίνης και τουμπερίνης αντίστοιχα, οι οποίες σχηματίζουν ένα ετεροδιμερές που καταστέλλει τον παράγοντα mTOR (mammalian target of rapamycin). Ο mTOR είναι ο κύριος ελεγκτής της αύξησης και του πολλαπλασιασμού των κυττάρων. Η απορρύθμιση της έκφρασης του mTOR οδηγεί σε διαφορετική γονιδιακή έκφραση με αποτέλεσμα αλλαγές στη αύξηση και ανάπτυξη των κυττάρων, στον προσανατολισμό και στη μετανάστευση των νευρώνων, στον κυτταρικό μεταβολισμό και στην αγγειογένεση. Οι ασθενείς με μεταλλάξεις στο TSC1 γονίδιο εμφανίζουν ηπιότερο φαινότυπο ενώ η TSC2 μετάλλαξη σχετίζεται με πρωιμότερη έναρξη σπασμών, υψηλότερο ποσοστό νοητικής υστέρησης και σχηματισμό περισσότερων όζων.

Η νόσος προσβάλει πλήθος οργάνων, πέραν του δέρματος και του εγκεφάλου, όπως για παράδειγμα την καρδιά, τους νεφρούς, τα μάτια, τους πνεύμονες και τα οστά. Το φάσμα των εκδηλώσεων της νόσου περιλαμβάνει ασθενείς με βαρύτατη νοητική υστέρηση (ΝΥ), αυτισμό και ανθεκτική επιληψία έως άτομα με φυσιολογική νοημοσύνη.

Οι δερματικές εκδηλώσεις της οζώδους σκλήρυνσης είναι χαρακτηριστικές: άχρωες κηλίδες στο δέρμα, εξάνθημα στο πρόσωπο, ινώδεις πλάκες στο μέτωπο και μικρές περιονύχιες υπερπλασίες, ενώ τα καρδιακά ραβδομυώματα ενδέχεται να είναι ένα πρώιμο σύμπτωμα της οζώδους σκλήρυνσης και μπορούν σε έμπειρα χέρια να διαγνωστούν ήδη προγεννητικά.

Η συνηθέστερη εκδήλωση από το ΚΝΣ είναι η επιληψία στο 90% των ασθενών. Σε πολλές περιπτώσεις οι κρίσεις πρωτοεμφανίζονται τους πρώτους μήνες της ζωής με τη μορφή των «βρεφικών σπασμών». Έχει βρεθεί ότι παιδιά που εμφανίζουν επίμονες επιληπτικές κρίσεις τους πρώτους μήνες της ζωής, έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να παρουσιάσουν νοητική υστέρηση ενώ η βαρύτητα των κλινικών συμπτωμάτων από το ΚΝΣ εξαρτάται και από τη γενετική μετάλλαξη του φέρει ο ασθενής.

ozodis sklirinsi

Επίσης, οι ασθενείς με ΟΣ εμφανίζουν υποεπενδυματικά οζίδια στην περιοχή του τρήματος του Monro, τα οποία συνήθως αναπτύσσονται αργά αλλά μπορεί να οδηγήσουν υδροκέφαλο. Αυτοί οι όγκοι ονομάζονται υποεπενδυματικοί γιγαντοκυτταρικοί όγκοι ή SEGAs. Εμφανίζονται σε 10-15% των πασχόντων με ΟΣ και συνήθως στην παιδική και εφηβική ηλικία. Η παρακώλυση στην παροχέτευση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, μπορεί να προκαλέσει αύξηση της ενδοκράνιας πίεσης με σοβαρές κεφαλαλγίες, μυϊκή αδυναμία, έμετο κλπ.

Οι εκδηλώσεις από τους νεφρούς είναι συχνές. Το συνηθέστερο πρόβλημα είναι τα αγγειομυολιπώματα, καλοήθεις όγκοι οι οποίοι στις περισσότερες φορές δεν δημιουργούν πρόβλημα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις γυναίκες ασθενείς με ΟΣ παρουσιάζουν συμπτώματα μιας νόσου των πνευμόνων που ονομάζεται λεμφαγγειομυομάτωση (ή LAM) με την εκδήλωση διάχυτων κυστικών βλαβών στους πνεύμονες.

Η κλινική υποψία της οζώδους σκλήρυνσης θα πρέπει να τίθεται σε κάθε περίπτωση ασθενούς με επιληψία, ΝΥ και/ή αυτιστικές διαταραχές, αλλά και σε κάθε περίπτωση ασυμπτωματικού ατόμου με παραπάνω από 6 άχρωες κηλίδες συγκεκριμένου μεγέθους. Με τις σύγχρονες μεθόδους απεικόνισης υπάρχει η δυνατότητα λεπτομερούς καθορισμού των εκδηλώσεων της νόσου στον εγκέφαλο. Απαραίτητος θεωρείται, τα τελευταία χρόνια, και ο γενετικός έλεγχος της νόσου για τον προσδιορισμό τόσο της έκτασης αλλά και της πρόγνωσης αυτής.

Ριζική θεραπεία για τη νόσο δεν υφίσταται και ως εκ τούτου η αντιμετώπιση είναι κατά το πλείστον συμπτωματική (φαρμακευτική αντιμετώπιση διαταραχών του καρδιακού ρυθμού σε ύπαρξη ραβδομυωμάτων, εμβολισμός αγγειομυολιπωμάτων που προκαλούν συμπτωματολογία με μεθόδους επεμβατικής ακτινολογίας, συνδυασμός αντιεπιληπτικών φαρμάκων για την αντιμετώπιση των επιληπτικών κρίσεων, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις είναι φαρμακοανθεκτικές).

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η έγκαιρη αντιμετώπιση κάποιων χαρακτηριστικών για τη νόσο όγκων εγκεφάλου, των γιγαντοκυτταρικών υποπενδυματικών αστροκυττωμάτων (SEGAs), τα οποία μπορούν να προκαλέσουν απόφραξη στην κυκλοφορία του εγκεφαλονωτιαίου υγρού και σημεία αυξημένης ενδοκράνιας πίεσης. Μέχρι πριν λίγα χρόνια, η μόνη θεραπευτική επιλογή για τους ασθενείς με αναπτυσσόμενους SEGAς ήταν η χειρουργική εξαίρεση αυτών. Τα τελευταία χρόνια έχει δοκιμαστεί και τεκμηριωθεί η χορήγηση ενός φαρμάκου (everolimus- αναστολέα του mTOR) με στοχευμένη δράση στο παθοφυσιολογικό μονοπάτι της νόσου. Το everolimus έχει εγκριθεί για χορήγηση σε ασθενείς με ΟΣ και SEGAs, αγγειομυολιπώματα νεφρών από 4ετίας, ενώ πρόσφατα έχει εγκριθεί και η χορήγηση του σε ασθενείς με ΟΣ και ανθεκτική επιληψία. Φαίνεται από τις μέχρι τώρα μελέτες ότι η χορήγηση everolimus σε ασθενείς με ΟΣ βελτιώνει γενικά τη συμπτωματολογία της νόσου επειδή ακριβώς παρεμβαίνει στο παθοφυσιολογικό της μονοπάτι.

Καθώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ριζική θεραπεία της νόσου είναι πολύ σημαντική η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση και η θεραπευτική αντιμετώπιση των επιπλοκών της. Η αντιμετώπιση των παιδιατρικών ασθενών επιτελείται από ομάδα ειδικών, λόγω της πολυσυστηματικότητας των κλινικών εκδηλώσεων (παιδονευρολόγος, παιδονεφρολόγος, παιδοοφθαλμίατρος, παιδοκαρδιολόγος κλπ.), ενώ ανάλογης ομάδας ειδικών χρήζουν και οι ενήλικες ασθενείς, με οργανωμένο πλάνο μετάβασης από τις Παιδιατρικές Υποειδικότητες στις αντίστοιχες των ενηλίκων.

Το μέλλον είναι αισιόδοξο καθώς η εξέλιξη της γενετικής επιστήμης θα βοηθήσει ιδιαίτερα στην έρευνα για νέες στοχευμένες θεραπείες φάρμακα για την οριστική αντιμετώπιση της πολυσυστηματικής αυτής νόσου.

 

Share.

About Author

Comments are closed.